معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٢٢ - بررسى

خود او نبوده، بلكه توسط يكى از شاگردانش گردآورى شده كه هويت او تاكنون مجهول مانده است و از اين رو، اين تفسير، ارزش و شايستگى استناد را ندارد.[١]

مراجعه ابن عباس در تفسير قرآن به اهل كتاب!

گلدزيهر در چند مورد اشاره كرده كه‌ ابن عباس‌ براى فهم آيات به اهل كتاب مراجعه كرده است. مثلًا درباره سه تعبير قرآنى «امّ الكتاب» و «المرجان» و «البرق» به‌ كعب الأحبار يهودى مراجعه كرده و تفسير اين تعابير را از او پرسيده است.[٢]

بررسى‌

يك. گلدزيهر از كجا فهميده كه اين پرسش‌كننده، شخصيتى بزرگ همچون‌ ابن عباس‌ بوده است؟

دو. گلدزيهر بر اساس نقل‌ طبرى‌ مى‌گويد: طبرى‌ از شيبان‌ نقل كرده است:

ابن عباس‌ از كعب الأحبار درباره «امّ الكتاب» پرسيد و او پاسخ داد: ...

شايان ذكر است كه اين‌ شيبان‌ فرزند عبدالرحمان تميمى‌ نحوى است كه در كوفه اقامت گزيد و سپس به بغداد رفت و در زمان خلافت‌ مهدى عباسى‌ در سال ١٦٤ درگذشت.[٣] از اين رو، هرگز نمى‌توانسته‌ ابن عباس‌ را كه متوفاى سال ٦٨ است و نيز كعب الأحبار را كه در دوران خلافت‌ عثمان‌ (سال ٣٢) درگذشته، درك كرده باشد، در نتيجه، روايت مزبور، مرسله و از درجه اعتبار ساقط است.

سه. وى در مورد استفسار ابن عباس‌ از كعب الأحبار درباره مفهوم واژه «البرق» به روايتى استناد كرده كه راوى آن، موسى بن سالم ابوجهضم‌ است كه نه با ابن عباس‌ برخورد داشته و نه او را درك كرده است؛ چرا كه او غلام‌

[١] . محمدهادى معرفت، صيانة القرآن من التحريف، صص ٩٨- ٩٥.

[٢] . مذاهب التفسير الاسلامى، صص ٨٥ و ٨٨؛ ابن جرير طبرى، جامع البيان، ج ١٣، ص ٨٢.

[٣] . ابن حجر، تهذيب التهذيب، ج ٤، ص ٣٧٣.