معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٦٤ - ٣ ١ روش كشف جامعيت قرآن

٣. ١. روش كشف جامعيت قرآن‌

به‌دست آوردن قلمرو دقيق قرآن، در گرو استفاده از روشى صحيح است و تمام فوايد قلمروشناسى قرآن بر روش‌شناسى آن نيز مترتب مى‌شود، روش‌هاى مطرح براى به‌دست آوردن قلمرو قرآن كريم عبارت است از:

اول: روش‌هاى برون متنى، كه با سنجش‌هاى تجربى، تاريخى و عقلى صورت مى‌گيرد. مانند:

الف‌. روش تعيين انتظار از دين و قرآن، از طريق بررسى نيازهاى انسان و انتظارات او از قرآن؛[١]

ب. روش بسط تاريخى قرآن، از راه مطالعه در آثار و نقش قرآن در جوامع اسلامى.[٢]

على عبدالرزاق‌ از اينكه غالب حكّام اسلامى كه به نام اسلام و قرآن حكومت كرده‌اند، اهل جور و ستم بوده‌اند و حكومت‌هاى اسلامى بيشترشان توفيقى نداشته است، نتيجه مى‌گيرد كه قرآن در باب حكومت، نظرى ندارد و مدعى است:

لا تَجِدُ فِيْهِ (الْقُرآن) ذِكْراً لِتِلكَ الإمامَةِ العامَّة والخُلاقة؛

در قرآن چيزى كه به امامت عامه و خلافت دلالت كند نمى‌يابى.[٣]

[١] . عبدالكريم سروش،« گفت‌وگوى زبان قرآن»، مجله فراراه، سال اول شماره ١، زمستان ١٣٧٧، ص ١٢؛ عبدالكريم سروش، مديريت و مدارا، ص ١٢٨؛ جزوه انتظار ما از دين غير مطبوع، ص ٢٢.

[٢] . ر. ك: على عبدالرزاق، الاسلام و اصول الحكم، ص ١٢٠؛ عبدالكريم سروش، آزمون و عقيده، در فربه‌تر از ايدئولوژى، صص ١٩٧- ١٨١ و مجيد محمدى، سربه آسمان قدسى و در گرو عرفى، ص ٩٩.

[٣] . همان، ص ٢٥؛ و نيزالصادق البلعيد مدعى شده است:« قرآن كريم به‌طور كلى فاقد تصاوير مهم سياسى است، كلمه سياست و مشتقات آن در قرآن كريم، حتى براى يك بار هم نيامده است. كلمات دولت، حكومت، سلطه و خلافت نيز در آن به چشم نمى‌خورد گر چه مشتقات اين كلمات نظير حكم، سلطان و خليفه در قرآن آمده، اّما مفاهيم آن‌ها فاقد بعد سياسى است. اين امر دلالت دارد كه قرآن ذاتاً به مجالات سياسى و اجتماعى‌نپرداخته است.» الصادق البلعيد القرآن و التشريع، ص ٢٣٣، به نقل از مجله تحقيقات اسلامى، سال چهاردهم شماره‌هاى ١ و ٢ و سال پانزدهم شماره ١، ص ١١١.