معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٦٢ - ١ علم خداوند به همه اشياء

علم داشته است:

ما بدأ الله في شي‌ء الا كان في علمه قبل ان يبدو له.[١]

بنابراين، اين نوع بداء بر خداوند محال است، زيرا مستلزم جهل در ساحت الهى است.

٢. خدا بر اساس حكمت و مشيت و عملكرد انسانى، قضا و قدرى را محو و قضا و قدر ديگرى را اثبات مى‌كند و نيز خداوند از قبل به آن آگاه بوده است. اين تغيير در قضاى الهى كه مبتنى بر عملكرد انسانى است، مستلزم جهل در ساحت الهى نيست. بنابراين، اين نوع بداء در مورد خداوند روا مى‌باشد. اما براى توضيح اين نوع بداء لازم است مبانى آن را مورد بررسى قرار دهيم.

مبانى بداء

نظريه بداء مبتنى بر اصولى است كه عبارتند از:

١. علم خداوند به همه اشياء

مطابق آموزه‌هاى دينى، خداوند به همه رويدادها- اعم از گذشته و حال و آينده- علم دارد و هيچ چيزى بر او پوشيده نيست. اصولًا جهل به ساحت خداوند راه ندارد. خداوند به هر تغييرى علم دارد. اينك به برخى از آيات قرآن در اين باره اشاره مى‌كنيم:

١. إِنَّ اللَّهَ لا يَخْفى‌ عَلَيْهِ شَيْ‌ءٌ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي السَّماءِ.[٢]

هيچ چيز در زمين و آسمان بر خداوند پوشيده نيست.

٢. ما أَصابَ مِنْ مُصِيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي أَنْفُسِكُمْ إِلَّا فِي كِتابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَها إِنَّ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ.[٣]

هيچ مصيبتى در زمين [به جسم و مال‌] و به جان‌هاى شما نرسد مگر آنكه پيش از آنكه آن را آفريده باشيم و در كتابى ثبت است. بى‌گمان اين امر بر خداوند آسان است.

[١] . محمد بن يعقوب كلينى، كافى، ج ١، ص ١٤١.

[٢] . آل‌عمران، آيه ٥.

[٣] . حديد، آيه ٢٢.