معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧٥ - نقش بطون در حيات جاودانه قرآن

قرآن‌پژوهان و از جمله استاد معرفت‌[١] نيز مطابق با بيان روايات مشى كرده و بعضاً براى يك آيه به استنباط و تبيين چند بطن پرداخته‌اند.[٢]

نكته ديگرى كه از روايات بطون به‌دست مى‌آيد اين است كه ذو بطون بودن به تعداد مشخصى از آيات انحصار ندارد، بلكه همه آيات قرآن از اين ويژگى برخوردارند. صريح‌ترين روايت در اين خصوص روايت‌ فضيل‌ از امام‌ باقر (ع) است كه در آن چنين آمده است:

سألتُ اباجعفر (ع) عن هذه الرواية" ما مِن القرآن آيةٌ الّا و لها ظهرٌ و بطنٌ" فقال: ظهره تنزيله و بطنه تأويله ...[٣].

مشابه همين روايت در منابع اهل سنت نيز به نقل از پيامبر اسلام (ص) آمده است.[٤]

با توجه به اينكه روايات وارده در اين باب مرجع اصلى نظريه بطون به شمار مى‌آيند و همچنين با عنايت به صراحت موجود در آن‌ها كه بر ذو بطون بودن همه آيات قرآن دلالت آشكار دارند، نمى‌توان ذو بطون بودن را فقط به تعداد خاصى از آيات قرآن محدود ساخت. از اين رو ديدگاه استاد معرفت در اين خصوص كه ذو بطون بودن را به بخشى از آيات قرآن محدود ساخته‌اند[٥] محل تأمل جدى خواهد بود.

نقش بطون در حيات جاودانه قرآن‌

آنچه در اين نوشتار از اهميت ويژه برخوردار است، بررسى نقش بطون و چگونگى آن در ابديت و جاودانگى قرآن است. آنچه از روايات و همچنين از سخنان انديشه‌وران قرآنى به‌دست مى‌آيد، اعلام نوعى عظمت و فضيلت‌

[١] . ر. ك: تفسير و مفسران، ج ١، صص ٣٠ و ٩٨.

[٢] . براى نمونه ر. ك: سيدمحمدحسين طباطبايى، قرآن در اسلام، صص ٢٨- ٢٧؛ همچنين: آيت‌الله ناصر مكارم شيرازى، تفسير نمونه، ج ١٨، صص ٤٦٥- ٤٦١.

[٣] . محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٨٩، صص ٩٧ و ٩٤.

[٤] . ر. ك: جلال‌الدين سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ٢، ص ٢٣٦ و همچنين: بدرالدين الزركشى، البرهان فى علوم القرآن، ج ٢، ص ١٧٠.

[٥] . ر. ك: فصلنامه كتاب نقد، شماره ٣٥، صص ٢٣٨- ٢٣٧.