معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٦١ - ٢ ١ پيشينه

«رجوع جاهل به عالم» است كه شامل همه زمان‌ها مى‌شود كه عموم مردم به متخصص رجوع كنند.[١] از اين باب است رواياتى كه بيان مى‌دارد اهل بيت عليهم السلام اهل ذكر هستند.[٢] اين روايات مصداق اكمل را بيان مى‌كنند، نه اين‌كه اهل ذكر در آن بزرگواران منحصر بوده و مشركان به اهل بيت پيامبر اسلام (ص) ارجاع داده شوند؛ زيرا با آن حضرات دشمن بودند.[٣]

داخل در قلمرو بحث دانستن باطن قرآن علاوه بر ظاهر آن و تمام معارف كشف شده و كشف نشده قرآن، ما را به‌دست آوردن قلمرو قرآن كريم يارى خواهد رساند؛ زيرا با اين فرض مى‌توان از رواياتى كه با استفاده از بطون قرآن، قلمروى براى قرآن كريم بيان مى‌كنند، بهره برد و صرفاً به دليل نيامدن آن قلمرو در ظاهر قرآن و كشف نشدن آن تا حال، نبايد از آن دست برداشت.

٢. ١. پيشينه‌

نقش بى‌همتاى قرآن كريم در زندگى مسلمانان از يك سو و اشاره آيات و روايات به گستردگى موضوعات قرآن كريم از سوى ديگر، موجب شده است، مسأله قلمرو قرآن همواره مورد توجه متدينان و انديشمندان باشد، چرا كه انسان از يك سو حقيقت‌جو است و مى‌خواهد امور مربوط به خود را به طور دقيق بشناسد و از سوى ديگر سعى دارد از هر چيزى در مسير تكامل و رسيدن به اهداف خود به درستى بهره بگيرد. با اين حال در منابع روايى اسلامى‌[٤] و كتاب‌هاى انديشمندان پيشين مسلمان، در باب قلمرو قرآن تنها مطالب پراكنده آمده است. مانند آنچه كه با عنوان اعجاز محتوايى و تشريعى قرآن در باب‌

[١] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، صص ٣٥- ٣٠.

[٢] . ر. ك: محمد بن يعقوب الكلينى، اصول كافى، ج ١، كتاب« الحجة»، باب« ان اهل الذكر ... هم الائمة.

[٣] . ر. ك: محمدباقر المجلسى، مرأة العقول فى شرح اخبار آل الرسول، ج ٢، صص ٢٤٨- ٢٤٦؛ سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ١٤، ص ٢٥٧.

[٤] . برخى از اين روايات را در بحث آينده خواهيم آورد.