معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٢٠ - ٢ سبب روىآورى به تاريخگذارى قرآن

مطرح نكرده، اما به مباحث مطرح در آن كمابيش پرداخته است. او درباره ديدگاه‌هاى خاورشناسان در اين باره نيز سخنى نگفته است؛ منتها ما مى‌توانيم با عرضه ديدگاه‌هاى آنان بر ديدگاه آيت‌الله معرفت موضع ايشان را در مورد آن‌ها به‌دست آوريم. ديدگاه‌هاى آيت‌الله معرفت به‌طور عمده در جلد اول و دوم كتاب‌ التمهيد و تاريخ قرآن‌ او كمابيش آمده است.

٢. سبب روى‌آورى به تاريخ‌گذارى قرآن‌

پنهان نيست كه قرآن كريم بر خلاف ساير كتب آسمانى يكباره نازل نشد؛[١] بلكه به‌تدريج و در طول بيست و سه سال دوره رسالت پيامبر اسلام (ص) نزول يافت. هشتاد و شش سوره از سوره‌هاى قرآن طى سيزده سالى نازل شد كه پيامبر اسلام (ص) در مكه به سر مى‌برد و بيست و هشت سوره از قرآن طى ده سالى نازل گرديد كه آن حضرت در مدينه مى‌زيست.[٢]

نظارت مضامين سوره‌هاى قرآن به مقتضيات مستمر يا مقطعى عصر رسالت پيامبر اسلام (ص) آشكار مى‌سازد كه فلسفه نزول تدريجى آن، پاسخ‌گويى به نيازها و مقتضيات عصر رسالت پيامبر اسلام (ص) بوده است؛ علاوه بر اين كه خداى تعالى نيز به اين واقعيت اشاره كرده است. آنجا كه در پاسخ سؤال مشركان مكه مبنى بر اين كه چرا قرآن به‌طور يك‌جا بر پيامبر اسلام (ص) نازل نشده است، فرمود:

اين‌گونه [ما آن را به تدريج نازل كرديم‌] تا قلبت را به وسيله آن استوار گردانيم، و آن را به آرامى [بر تو] خوانديم. و براى تو مَثَلى نياوردند، مگر آن كه [ما] حق را با نيكوترين بيان براى تو آورديم.[٣]

آيت‌الله معرفت ضمن اشاره به اين آيه مى‌نويسد: اختلاف مناسبت‌هاى‌

[١] . رك: جلال‌الدين سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ١، ص ٩٤.

[٢] . ر. ك: روايات ترتيب نزول در كتاب‌هايى مانند: ابن العربى، الناسخ و المنسوخ، ج ٢، ص ٩؛ نديم، الفهرست، صص ٥١ و ٥٧؛ زهرى، تنزيل القرآن؛ يعقوبى، تاريخ اليعقوبى، ج ٢، صص ٣٣ و ٤٣؛ حسكانى، شواهد التنزيل، ج ٢، ص ٤١١ و جز آن‌ها.

[٣] . فرقان، آيات ٣٣ و ٣٤.