معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٣٧ - مدت نزول قرآن

چنان كه بررسى آيات‌[١] و روايات‌[٢] نشان مى‌دهد، همين صورت اخير وجود داشته است؛ يعنى مشركان سال را همان دوازده ماه قمرى گرفته، چيزى بر آن نمى‌افزودند؛ بلكه دو سال يك بار تنها حرمت ماه محرم را از وقت طبيعى خود به ماه صفر سال بعد به تأخير مى‌انداختند و به ظاهر جاى آن دو را عوض مى‌كردند.

مدت نزول قرآن‌

در تاريخ‌گذارى قرآن، آگاهى از زمان شروع و خاتمه وحى قرآن اهميت دارد. بررسى موضوعات چندى مى‌تواند مدت نزول قرآن را روشن كند كه اينك به آن‌ها پرداخته مى‌شود.

يكى از موضوع‌هاى در خور بررسى مدت نزول قرآن در دوره مكى است. روايات مدت نزول قرآن را در دوره مدنى ده سال ياد كرده‌اند؛ اما دوره مكى نزول قرآن را مختلف گزارش كرده‌اند: برخى آن را هشت و برخى آن را ده و برخى ديگر آن را سيزده سال گفته‌اند. آيت‌الله معرفت قول ده سال را ترجيح داده و به ترتيب اعتقاد دارد كه مدت نزول قرآن در مجموع دوره مكى و مدنى ٢٠ سال بوده است. به نظر او زمان شروع وحى قرآن سه سال بعد از مبعث پيامبر اسلام (ص) و با آغاز دعوت علنى آن حضرت مصادف بوده است؛[٣] اما اين نظر پذيرفتنى نيست؛ زيرا اولًا، قول ده سال با قول مشهور سيزده سال تعارض دارد؛ ثانياً، عدم نزول قرآن در سه سال اول بعثت با فشارهاى فراوان مشركان در آغاز نبوت با ظاهر آيه فرقان منافات دارد كه فلسفه نزول تدريجى قرآن را تثبيت قلب پيامبر اسلام (ص) دانسته است؛ به علاوه اين نظر مشكلات ديگرى دارد كه در ادامه به آن‌ها پرداخته خواهد شد. نظر صحيح آن است كه گفته شود، وحى قرآن از همان آغاز نبوت پيامبر (ص) شروع شده است و

[١] . توبه، آيات ٣٦- ٣٥.

[٢] . ر. ك: فضل بن حسن طبرسى، مجمع البيان، ج ٥، ص ٤٥؛ محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٢١، ص ٣٨٢؛ ابن جرير طبرى، جامع البيان، ج ٦، ص ٣٦٤؛ سيوطى، الدر المنثور، ج ٣، ص ٤٢٢.

[٣] . رك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، صص ١١٢- ١١١.