معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٩٨ - نكته دوم

مؤيّد عقل است و با توجه به تغيير و تحوّل يافته‌هاى بشرى و عدم اطمينان صددرصد به آن و اطمينان نسبت به وحى و آنچه از پيامبران مى‌گيريم، تأثير بيشترى از قرآن و روايات مى‌پذيريم.

حضرت‌ على‌ (ع) شكوفايى عقل‌هاى انسان‌ها را يكى از فوايد بعثت پيامبران برمى‌شمارند:

فبعث فيهم رسله و واتر اليهم انبيائه لَيَسْتادُوهُمْ مِيْثاقَ فِطْرَتِهِ و يذكروهم منسي نعمته و يحتجوا عليهم بالتبليغ وَ يُثِيْرُوا لَهْم دَفائِنَ الْعُقُول‌[١]

حتى در باب احكام، مواردى كه عقل هم حكم دارد، شارع مى‌تواند حكم مولوى كند؛ مانند مواردى كه حكم عقلى براى همگان آشكار نباشد و يا آن در تحريك مردم براى تلاش جهت رسيدن به مصالح واقعى كافى نباشد. شارع در اين موارد حكم مولوى مى‌كند؛ تا محركيّت حكم عقل را تقويت كند و همگان را به تحصيل آن مصلحت وا دارد.[٢]

انحصار قلمرو بيانات قرآن به امور خارج از حيطه علوم بشرى، علاوه بر اشكالاتى كه گذشت، نتايج غيرقابل قبول زير را نيز در پى دارد:

١. نسبى بودن قلمرو قرآن: يكى از لوازم محدود كردن قلمرو قرآن به امور خارج از قلمرو علوم بشرى اين است كه قلمرو قرآن به تبع ضيق و سعه قلمرو كشفيات علوم بشرى، سعه و ضيق پيدا مى‌كند و اگر نيازى را علم به آن پاسخ گفت، از قلمرو قرآن كريم خارج شده و با كشف نيازى از انسان كه علوم قادر به جواب‌گويى آن نيست، موضوعى به موضوعات آن افزوده شود.

٢. اختصاص قرآن به دانشمندان: لازمه ديگر اين نظر آن است كه بيانات قرآن كريم مخصوص عالمان باشد، حال آنكه به يقين قرآن كريم براى عموم مردم آمده است، نه فقط دانشمندان و خواص. قرآن خود را مايه هدايت تمام انسان‌ها معرفى مى‌كند:

شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ؛[٣]

[١] . نهج البلاغه، خطبه ١.

[٢] . ر. ك: السيد محمد الهاشمى، دروس اصول الفقه، ج ٤، صص ٣٣- ٣١.

[٣] . بقره، آيه ١٨٥.