معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٨٢ - چگونگى دلالت ظاهر آيات بر بطون

كرده‌اند. وى بر اين باور است كه دلالت ظاهر بر بطون از نوع دلالت مطابقى است. بر اساس اين ديدگاه، هر كدام از بطن‌هاى آيه مرتبه‌اى از مراتب و لايه‌اى از لايه‌هاى گوناگون معنايى همان آيه به شمار مى‌آيد كه پس از كشف، آيه با همان ظاهر و ساختار تركيبى بالمطابقه بر آن دلالت دارد.[١] معناى اين سخن اين است كه هر كدام از بطن‌هاى آيه معناى مستقيم همان آيه و مورد اراده خداوند است؛ از اين رو استناد آن به خداوند و وحى، استنادى حقيقى، صادق و منطقى خواهد بود.

در نگاه راقم اين سطور، ديدگاه علامه‌ طباطبايى‌ از جهات مختلف به واقع نزديك‌تر است، زيرا:

اولًا: لسان و لحن روايات ظاهر و باطن در صدد بيان نوعى عظمت و فضيلت وحى قرآنى به سبب داشتن بطون، نسبت به محاورات و مكتوبات بشرى است. چنين ويژگى در صورتى تحقق عينى مى‌يابد كه معانى پنهان (بطون) را مقصود مستقيم و مطابق آيات و مورد اراده ذاتى خداوند بدانيم. بى‌ترديد داشتن مجموعه‌اى از لوازم بيّن يا غيربيّن به وحى آسمانى اختصاص ندارد، همانگونه كه چنين لوازمى عظمت و فضيلتى نيز براى قرآن رقم نمى‌زند.

ثانياً: بخشى از همين روايات آگاهى از همه بطون را موجب فضيلت اهل‌بيت (ع) بر ساير انسان‌ها مى‌شمارد[٢] و اين نيز با ديدگاه علامه به‌دست آمدنى است، زيرا آگاهى بر مجموعه‌اى از معانى مطابقى و مورد اراده خداوند در گرو شناختى ژرف و موجب فضيلت است، نه شناخت مجموعه‌اى از لوازم و ملازمات آشكار يا پنهان آيات. بدون ترديد چنين آگاهى ژرفى تنها با اتصال به منبع بى‌پايان علوم الهى امكان‌پذير است، يعنى همان موهبتى كه فقط پيامبر (ص) و اهل بيت (ع) از آن برخوردارند.

[١] . ر. ك: سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ٣، ص ٦٤؛ همچنين: سيدمحمدحسين طباطبايى، قرآن در اسلام، ص ٢٨.

[٢] . ر. ك: اصول الكافى، ج ١، ص ٣٣٢.