معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٧٩ - خاستگاه شبهه اثرپذيرى قرآن از فرهنگ زمانه

تأثيرگذار بوده و از آن تأثيرى نمى‌پذيرند. به علاوه حتّى اگر قبول كنيم كه لغت هر قوم حامل فرهنگ آن قوم است، امّا صحيح نمى‌دانيم كه اگر هر كس لغت هر قومى را استعمال كرد، ملتزم به فرهنگ آن قوم باشد. حقيقت آن‌كه در مقام استعمال واژه‌ها به‌طور معمول به فلسفه وضع توجهى نمى‌شود، بلكه استعمال با هدف تفاهم و در مقام انتقال معانى صورت مى‌گيرد.

بر همين اساس حضرت استاد معرفت استعمال واژه‌هايى همچون جن و ديو را در محاورات روزمره به خصوص توسط كسانى كه هيچ اعتقادى به جن و ديو ندارند، از اين قبيل مى‌دانند. يعنى گوينده در مقام گفت‌وگو با مخاطب همپاى او حركت مى‌كند و كلماتى را استعمال مى‌كند كه با باور گوينده سازگار نيست.[١]

نكته ديگر آن‌كه حدوث كلام در ظرف زمانى معين و فرهنگ خاص، انتخاب معناى مشخص و معين و قطعى لغت در همان ظرف زمانى معين و وضعيت فرهنگى و اجتماعى مى‌باشد و ضرورتى ندارد كه معناى لغت با تغيير وضعيت و محيطى كه كلام در آن صادر شده، تغيير يابد.

بنابراين، هرچند لغت، حالت ركود ندارد و هماره با تحولات فرهنگى و اجتماعى اقوام تغيير مى‌كند، امّا معناى اين سخن، پذيرش حركت دائمى دلالت و معناى استعمال شده در يك برهه خاص زمانى نيست. مثلًا شاعرى توانا چون‌ امرءالقيس‌ هنگامى كه شعرى مى‌سرايد و واژه‌ايى را استعمال مى‌كند، اين واژه‌ها در زمان سرودن داراى معناى مشخص است، حال اگر معناى لغت تغيير كند، دليلى بر معنا كردن، شعر امرءالقيس‌ مطابق با اين تغيير نيست.

قرآن نيز به زبان قومِ مخاطب پيامبر (ص) نازل شد و هنگامى كه آيات نازل مى‌شد، خداى متعال معانى ويژه‌اى را اراده مى‌كرد، حال هرچند معناى لغات تغيير كند، امّا معنا و دلالت نصوص تغيير نخواهد كرد و صحيح نيست تا با دلالت جديد، آيات گذشته را ترجمه كرد.

ممكن است گفته شود آنچه در كلمات برخى مدعيان تأثيرپذيرى آمده،

[١] . ر. ك: محمدهادى معرفت، شبهات و ردود، ص ١١٢.