تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٥٩٠ - بيان انحاء متصوره در احياء اموات

اجْعَلْ عَلى‌ كُلِّ جَبَلٍ مِنْهُنَّ جُزْءاً ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْياً وَ اعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ». [١] بعد از آنكه با برهان امتن، به آن طورى كه گفتيم و طبق ظهور آيات و احاديث و نصوص متواتره و طوايف مختلفه از آيات و اخبارى كه در وصف جنات و نار و موجودات و كيفيات آنها مى‌باشد، معاد و ضرورت نشئه اخرى ثابت شد و استحاله انحاء ادعائيه ديگر از معاد اثبات گرديد، اگر در مقابل اين همه ادله عقليه و شرعيه در اثبات يك معنى و استحاله غير آن، ادعا شود كه ظهور چند آيه بر خلاف آن دلالت مى‌كند، بايد بعد از ذكر اقسام احتمالات متصوره احياء، متعمّقين را به قضاوت عقولشان واگذار نماييم.

بيان انحاء متصوره در احياء اموات‌

اولًا: قرآن يك كتاب دعوت است كه انسان را به اصل حقايق دعوت مى‌كند و همّت كتاب دعوتى، ايجاد عقايدى است كه براى مدعوّين در نظر دارد، صورت جوهرى و عمود وجود مدعوّين، همان عقايدى است كه كتاب در مقام تبليغ و تنفيذ همان عقايد است و آنچه از عقايد دينى كه در اصلاح و آرامش دنيا و ترفيع درجات وجود و سعادت آخرت مؤثر است و موجب سوق توده مردم و عامه ناس به آنها مى‌باشد، اعتقاد به حضور در محكمه كيفرى مطلقه الهيه و لقاء ثواب و عقاب اعمال است به آن نحوى كه فرمود: «فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ^ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ» [٢] و اعتقاد به حياتى ماوراى اين حيات است كه عموم ناس دارند.

اما كيفيت حيات آينده و چگونگى احياء اموات، يك معنايى است كه از عهده كتاب دعوتى خارج است، خصوصاً آن كيفيتى كه به مقدمات حكمى و فلسفى محتاج باشد؛ زيرا قرآن مجيد اگر علاوه بر ايجاد عقيده حقه مثمره، بخواهد در نحوه و ماهيت آن گفتگو كند، اصل منظور به خاطر پيچيدگى مقدمات نتيجه و عدم مساعدت افكار و

[١] بقره (٢): ٢٦٠.

[٢] زلزال (٩٩): ٧- ٨.