تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٥٢٨ - جواب بعضى از فضلا از شبهات منكرين معاد

معدوم نمى‌شود، [١] و يا اينكه اگر چه مثل بدن سابق باشد، براى معاد كفايت مى‌كند؛ همين قدر كه از ماده بدن اول و اجزاء آن باشد، كافى است.

در جواب شبهه ثانى نيز به حيص و بيص افتاده‌اند.

بعضى گفته‌اند: آن خدايى كه معاد را به اذن خود قائم خواهد ساخت، نمى‌گذارد اجزاء مأكول، از اجزاء بدن آكل بشود. [٢]

بعضى گفته‌اند: اصلًا اجزاء رئيسه باقى مى‌ماند و جزء هيچ موجود ديگرى نمى‌شود، [٣] و روايتى هم از طريق عامه ذكر مى‌كنند كه‌

«يبلى كلّ شي‌ء من بني آدم الّا عجب الذنب»؛ [٤]

يعنى اجزاء بنى آدم پوسيده مى‌شوند مگر آن استخوان آخر ستون فقرات- از آنجايى كه حيوانات دُم در مى‌آورند- و از آنجا مقدارى باقى مى‌ماند، اگر چه خيلى ريز باشد، و در قيامت، همانها رو به سبز شدن مى‌گذارند و يا اجزاء ديگر به آن وصل مى‌شود. بالجمله: اين از آن حرفهايى است كه معلوم نيست از كجا در بين مسلمين پيدا شده است و بدبختى اين است كه اين حرفها براى بعضيها در عصر ما و يا در اعصار گذشته به حد ضرورت رسيده است.

على اىّ حال: اين گونه حرفها جواب اشكالى را نمى‌دهد و خود اين سخن اگر چه بدون اشكال هم باشد صحيح نيست، بلكه واضح البطلان و سخيف است.

جواب بعضى از فضلا از شبهات منكرين معاد

بعضى از فضلا براى تصحيح معاد سخنى دارند كه حاصل آن اين است: [٥] ما در عينيت، بيش از روح مجرد و اجزاء ماديه لازم نداريم و صورت نوعيه تأصلى ندارد؛ چنانكه قول امروزيها اين است كه در چيده شدن اجزاء- اجزاء غير متجزّيه در خارج‌

[١] رجوع كنيد به: كشف المراد، ص ٤٠٢؛ شرح مواقف، ج ٨، ص ٢٩٥.

[٢] شرح مواقف، ج ٨، ص ٢٩٥؛ شرح مقاصد، ج ٥، ص ٩٤- ٩٥.

[٣] منابع پيشين.

[٤] مسند احمد، ج ٢، ص ٤٩٩؛ كنز العمال، ج ١٤، ص ٣٥٢، حديث ٣٨٩٠٨.

[٥] رجوع كنيد به: اسفار، ج ٩، ص ١٦٨.