تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٥٠٩ - معاد جسمانى از ديدگاه متكلمان

معاد جسمانى از ديدگاه متكلمان‌

آخوند رحمه الله قول ديگرى را بيان مى‌فرمايد، كه همان قول اكثر، بلكه نوع مردم و عموم علما و عامه است و متكلمين هم قائل به اين قولند [٢] و امام ايشان- فخر رازى- هم بر اثبات آن استدلال كرده است. [٣]

و آن عبارت است از اينكه: بعد از آنكه روح را از اين بدن جدا نمودند و بدن منحل گرديد و اجزائش خاك شده و منتشر گرديد، روز قيامت آن اجزاء را به قدرت خداوند متعال جمع‌آورى نموده و دوباره بدن درست شده و روح را به آن القا مى‌كنند و حشر و نشر مردم به اين نحو خواهد بود.

فخر رازى براى اثبات و امكان اين معنى، به جمع‌آورى اجزاء و يا احياء اشياء فاسد شده و نظاير آنها به قدرت كامله الهيه استدلال مى‌كند، و در تقريب اين عقيده در حقيقت به قدرت خداوند استدلال مى‌نمايد.

مثلًا يكى از ادله وى اين است كه بين حكما اختلاف شده در اينكه آيا منى در تمام اجزاء بدن بوده و در موقع خروج از تمام اجزاء و اعضا و عروق و عضلات خارج مى‌شود، يا اينكه اوعيه خاصى دارد كه در آنجا جمع مى‌شود- مثلًا در بيضتين جمع شده- و موقع خروج، از آن اوعيه خارج مى‌شود، نه اينكه از تمام عروق خارج شود.

خيلى از حكما قائلند به اينكه منى در تمام اعضاست و اوعيه خاصى ندارد و در موقع خروج، از تمام آنها انزال مى‌شود؛ براى اينكه منى نتيجه هضم رابع است و فضول آن هضم است كه در تمام اعضا بعد از آنكه به اندازه لازم بدل ما يتحلل گرديد، باقى مانده از هر عضوى دفع مى‌گردد. بنا بر اين منى در حقيقت مثل طلّ و شبنم در تمام اعضا بوده و اين اجزاء منبثّه طلّى، از نقاط مختلف بدن به حكم و قدرت خداوندى‌

[١] اسفار، ج ٩، ص ١٥٣.

[٢] شرح مواقف، ج ٨، ص ٢٩٤- ٢٩٨؛ شرح مقاصد، ج ٥، ص ٨٨- ٩٣.

[٣] تفسير فخر رازى، ج ٢، ص ١٢٣- ١٢٤ و ج ٢٩، ص ١٧٥.