تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤١٣ - بيان فرق ميان مجردات در قوس صعود و نزول

مى‌شويد و بندها بيشتر بر روى بال و پرتان قرار مى‌گيرد، پس بايد همه به يك طرف حركت كنيد تا دام را بگسلانيد و آزاد شويد. [١]

هدف حكيم هندى از اين حكايت اين است كه نفوس كامله انبيا و اوصيا چون كامل بودند، احتياج نداشتند كه براى استكمال به دار طبيعت بيايند، بلكه نفوس امّت كه ضعيف بوده و كامل نبودند براى استكمال و دانه‌چينى به دار طبيعت آمدند ولى در دام طبيعت گرفتار شدند و نفوس كمّلين براى ارفاق و تعليم طريق استخلاص آنان از دار طبيعت، به اين دار دنيا آمدند و خودشان را جهت نجات ديگران گرفتار دام نمودند تا روش استخلاص را به ديگران بياموزند، پس اين قول همان قول قدما درباره نفس و كيفيت پيدايش آن مى‌باشد.

شيخ الرئيس مى‌گويد: نفس، هم‌زمان با بدن خلق مى‌شود و داخل بدن مى‌گردد. [٢]

قول ديگرى در نفس داريم كه شبيه سخن شيخ الرئيس است، منتها با اين فرق كه آنان مى‌گويند: هم‌زمان با خلق بدن، نفس در جاى ديگرى خلق و سپس داخل بدن مى‌شود.

ولى مرحوم آخوند رحمه الله مى‌فرمايد: نفس موجود جداگانه‌اى نيست كه داخل بدن شود؛ چه اينكه قبل از خلقت بدن موجود شده باشد و يا هم‌زمان با خلقت بدن خلق شده باشد، و چه اينكه خلقت هم‌زمان در همين دنيا باشد و يا در جاى ديگرى اين خلقت رخ دهد، بلكه نفس، جسمانية الحدوث و روحانية البقاست؛ [٣] چون نفس وليده عالم طبيعت است و همان نطفه، با حركت در جوهر و سير مراتب طبيعت به تدريج به نشئه ديگرى متبدل مى‌شود، و انسان داراى دو وجهه است كه وجهه طبيعى آن، بدن و جسم است و وجهه تجردى و برزخى‌اش نفس است و به تدريج كه ترقى مى‌كند مستقل مى‌شود، پس روحانية البقا خواهد بود.

[١] كليله و دمنه، ص ١٣٧.

[٢] شفا، بخش طبيعيات، ص ٣٥٤؛ و بخش الهيات، ص ٥٣٣.

[٣] اسفار، ج ٨، ص ٣٢٥- ٣٨٠.