تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٦٥ - فصل سوم مراتب و درجات انسان

فصل سوم مراتب و درجات انسان‌

قوايى كه انسان دارد، به ترتيب در انسان حاصل مى‌شود؛ جلوتر از همه، قوه شهوت حاصل مى‌گردد؛ مثلًا بچه‌اى كه متولد شد، شهوت در او جلوتر از قواى سه‌گانه ديگر است و لذا بالطبع مايل به باطل است، و شايد در اين مرتبه، قوه غضب هم حاصل شود، ولى خيلى ضعيف است؛ چون اگر او را از اكل و پستان مادر منع كنند، در مقام دفع برمى‌آيد؛ و لو به اظهار انزجار باشد، و به تدريج اين قوه قدرت مى‌گيرد و يا اينكه حتى مرتبه ضعيفه‌اش هم بعد از مدتى حاصل مى‌گردد، سپس قوه واهمه حاصل مى‌شود كه گاهى از آن به قوه شيطنت تعبير مى‌شود.

البته همه اين قوا، شريف و لازم هستند؛ مثلًا اگر قوه شهوت نباشد، بقاى نوع، ممكن نمى‌گردد و استبقاء نوع منوط به اين قوه است و بلكه بقاى شخصى هم، به قوه شهوت محتاج مى‌باشد، حتى قوه واهمه هم بسيار قوه شريفى است؛ زيرا اگر انسان تدبير نداشته باشد و در كارهاى خود بدون قوه تدبير اقدام كند، نمى‌تواند زندگى خود را ادامه دهد و امور معاش خود را اصلاح نمايد، ولى اگر قوا، خودسر باشند و مجال آزادى داشته باشند و بدون قيدى از قيود كار كنند، فساد به دنبال دارند، پس لازم است تحت يك ميزان صحيح وارد شوند و در هر اقتضائى كه دارند و به هر چيزى كه مايلند با اجازه و رخصت وارد شوند؛ چون اينها قدرت تمييز ندارند كه بفهمند از

[١] اسفار، ج ٩، ص ٩٣.