تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٢٨ - فصل هشتم متعلق اول نفس

و از آن هم به خون- كه در اين مراتب شوق حاصل مى‌شود- و كم كم تنزل به قلب مى‌نمايد، سپس به عضلات و الياف تا در رگها متنزل شده و در اين جسم قشرى منبسط مى‌گردد، سپس از اينها افعال بروز مى‌كنند.

و بالجمله: آخرين مرتبه خيالى، متناسب است با آن قوه‌اى كه در شريانات جريان داشته كه از آن بخار خونى كه لطيف‌تر از خون است حاصل مى‌شود و در سرتاسر بدن در جريان بوده و در تمام عروق و اليافى كه به گوشه و كنار بدن كشيده شده است مى‌رود و سرانجام از همين دست و پا و قشر بدن كه مرتبه اكثف بدن و جسم كثيف است ظهور و بروز مى‌كند.

و الحاصل: افاضات از مقام عقلانيت به طور مستقيم و بلا واسطه در اين جسم كثيف بدنى محال است؛ لذا توسطات لازم است، چنانكه در حركت جوهريه اصليه يك موجود كه از اين مقام ادنى به آن مقام عالى ترقى مى‌كند، هر مرتبه بالايى قريب الافق و متناسب با مرتبه پايينى است؛ همين طور تا به مقام تجرد عقلانى برسد، همچنين از آنجا كه مى‌خواهد در قشر اين طبيعت افاضه داشته باشد بدون واسطه وسايطى كه از آنها طى مسير نموده و به واسطه آنها ارتقا يافته است ممكن نيست، پس ناچار موقع نزول نيز، فيوضات را از مجراى اين مجارى و مراتب در عالم صرف شهادت ابراز نموده و به فعليت مى‌رساند.

پس، از مرتبه عقلانيت، تأثير در مرتبه برزخيه خياليه مى‌شود و از مرتبه برزخيه خياليه هم در آن قوه برقيه كه همانند برق در عضلات و شريانات برق مى‌زند، تأثير واقع مى‌شود، و از آن هم در روح بخارى و از روح بخارى به الياف و اوتار و عضلات و رباطات و تا به آن آخرين مرتبه جسمانيت مى‌رسد تا افعال، ظهور و بروز نمايند.

و بالجمله: تأثير مرتبه عقلانى صرف نورانى بايد در مرتبه برزخيه خياليه باشد و سپس در قوه برقيه‌اى كه قوه برق جسمانى است كه داخل اوتار و الياف در جريان است و از آن نيز، تأثير در روح بخارى واقع شود تا به تفصيلى كه گفتيم از مرتبه آخر، يعنى مرتبه اكثف جسمانيت، افعال در عالم شهادت موجود شوند.