تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ١٢١ - ادله شيخ اشراق بر بطلان قدم نفوس

و در اخبار آمده است: اين صراط مستقيم و نازك از داخل جهنم مى‌گذرد تا به بهشت مى‌رسد. [١] پس هر كسى كه در جهان پايش بلغزد و از جاده و صراط مستقيم ديانت دور بيفتد، آنجا از صراط جهنم پرت مى‌شود. چنانكه پرت شدن در اين دنيا موجب هلاكت و غوطه‌ور شدن در ورطه هلاكت اوصاف رذيله است، در آنجا هم ورطه هلاكت، نار جهنم است. خوشا به حال كسانى كه به اين دار دنيا بيايند و از اين طبيعت، با همان صراط مستقيمى كه اگر هر كسى در آن طريق باشد، آتش او را درنمى‌يابد، بگذرند. اين است كه فرمودند:

«جزنا و هي خامدة». [٢]

پس مناسب است آياتى كه آخوند ذكر كرد مثل‌ «وَ نَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيها جِثِيًّا» [٣] بر اين حمل شود.

دليل سوم‌

از ادله‌اى كه شيخ اشراق بر ابطال تجرد نفوس قبل از ابدان اقامه نموده اين است كه: اگر نفوس قبل الابدان باشند و با حدوث ابدان نازل بشوند و بعضى از آنها به بدن تعلق نداشته باشند، تعطيل لازم مى‌آيد و تعطيل در نظام طبيعت محال است. و اگر همه آنها متصرف و متعلق باشند، چون ابدان غير متناهى است، نفوس هم غير متناهى خواهند بود، پس بايد در يك زمانى همه ابدان غير متناهى جمع باشند تا همه نفوس متصرف باشند، پس لازم مى‌آيد در زمانى اجتماع غير متناهى حاصل شود. [٤]

اين يك تقريبى بود كه براى كلام شيخ اشراق نموديم و بر اساس اين تقريب آخوند اين كلام را تعقيب مى‌نمايد.

و ليكن كلام شيخ اشراق حامل يك تقريب ديگرى نيز هست و آن اينكه:

اگر نفوس، قبل از ابدان باشند، گرچه آنهايى كه بوده‌اند نوبت به آنها مى‌رسد، ولى‌

[١] معانى الاخبار، ص ٣٢؛ بحار الانوار، ج ٨، ص ٦٤- ٧١.

[٢] علم اليقين، ج ٢، ص ٩٧١.

[٣] مريم (١٩): ٧٢.

[٤] حكمة الاشراق، در مجموعه مصنفات شيخ اشراق، ج ٢، ص ٢٠٢.