تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ١١٤ - ادله شيخ اشراق بر بطلان قدم نفوس

أَسْفَلَ سافِلِينَ» [١] را فهميد، البته معناى‌ «خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ» همين تقويم و هيكل مستقيم القامه نيست؛ چون اين احسن تقويم نيست بلكه احسن تقويم عبارت از آن تقويم فطرى است كه‌ «الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ» در آن باقى مانده‌اند.

چنانكه مى‌فرمايد: «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ^ ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلِينَ^ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ». [٢] البته مسلّم است كه فقط كسانى كه عمل صالح كرده‌اند داراى اين قدر و قامت نيستند و اگر مراد همين هيكل باشد، مختص به اينها نيست، پس مراد همان فطرت است.

و همچنين مراد از ايمان، همان علم و مفهوم نيست؛ چون اگر مراد اين علم باشد، بايد شيطان بهترين مؤمن باشد؛ چون مسلّم مى‌دانست خدا موجود است وقتى گفت:

«خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ» [٣] مى‌دانست كه خدا او را آفريده و به ملائك و جبرئيل و ميكائيل و اسرافيل و انبيا هم علم داشت، پس چرا او مؤمن نشد؟ خداوند متعال مى‌فرمايد: «أَبى‌ وَ اسْتَكْبَرَ وَ كانَ مِنَ الْكافِرِينَ». [٤] پس معلوم مى‌شود ايمان، فقط علم نيست.

و همچنين عمل صالح اين نيست كه آدم براى ترس از جهنم و براى رسيدن به بهشت و خوردن از ميوه‌هاى آن نماز بخواند، اين عمل، صالح و شايسته انسان و احسن تقويمِ فطرت انسانى نيست، بلكه اين براى حيوانيت شايسته است.

پس مراد از ايمان اين است كه قلب در حقيقت نقش الهى بوده و عمل الهى باشد و براى خدا خالص بوده و براى رضاى او باشد و غير از رضاى او چيزى نباشد. لذا فرمود:

«الهي و اجْعَلْ أَوْرَادِي كُلَّهَا وِرْدا واحدا» [٥]

يعنى هيچ وردى غير رضاى او نباشد.

[١] تين (٩٥): ٤- ٥.

[٢] تين (٩٥): ٤- ٦.

[٣] اعراف (٧): ١٢.

[٤] بقره (٢): ٣٤.

[٥] مصباح المتهجد، ص ٧٨٠؛ مفاتيح الجنان، دعاى كميل.