معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٩٨ - سير تحول هرمنوتيك

انواع ديگر هرمنوتيك روش‌شناختى، گسترده‌تر است؛ زيرا هرمنوتيك فلسفى، تمام معارف بشرى و متون نوشتارى، گفتارى و متون تجسمى و تمام پديدارها را شامل مى‌شود؛ ولى هرمنوتيك‌ ديلتاى‌، تنها علوم انسانى و هرمنوتيك‌ شلايرماخر، متون ادبى و هرمنوتيك‌ كلادنيوس‌، متون مقدس دينى را در بر مى‌گيرند.

در يك تقسيم‌بندى ديگر، هرمنوتيك سه مرحله را پشت سر گذاشته است:

مرحله اوّل: هرمنوتيك كلاسيك است كه درصدد ارائه روش و منطق تفسير متون مقدس و مطلق متون بوده است.

مرحله دوم: هرمنوتيك رمانتيك است كه با شلايرماخر آغاز شد و به جاى ارائه روش فهم، درصدد ارائه روش جلوگيرى از سوء فهم بوده و با طرح تفسير فنى و روان‌شناختى، آن را عرضه كرده است. پس از شلايرماخر، ديلتاى‌، هرمنوتيك رمانتيك را دنبال كرد و در عرصه علوم انسانى تعميم داد. هرمنوتيك در اين مرحله، از نهضت رمانتيسم قرن هجدهم ميلادى تأثير پذيرفت.

مرحله سوم: هرمنوتيك فلسفى است كه با هايدگر در اوايل قرن بيستم شروع شد و به كمك‌ گادامر، ريكور و دريدا، استمرار يافت.

آنتونى كرباى‌ بر اين باور است كه:

هرمنوتيك به‌عنوان يك روش از تأويل متون مقدس مى‌آغازد و با فقه‌اللغه نزديكى دارد. مجادلات جنبش اصلاح‌طلبى بر سر اين حكم كليساى كاتوليك كه تنها اين كليسا صلاحيت تأويل كتاب مقدس را دارد، با پا فشارى پروتستان‌ها بر خودبسندگى متن مقدس و عزم جزم آن‌ها بر نشان دادن روشنى و وضوح بنيادين كتاب مقدس، به نتيجه رسيد. پيكره كلى نظريه و عمل حاصل از اين مباحثات، هرمنوتيك را پى‌ريزى كرد. تنطيم تدريجى اين مواد و تبديل آن به يك روش‌شناسى براى تأويل متن در اواخر سده نوزدهم شكل نظريه فلسفى عام‌ترى را به خود گرفت كه اگر نه در همه سويه‌هاى كوشش‌ها و فرهنگ بشرى، دست‌كم در بيشتر آن‌ها، بر اهميت قاطع تأكيد مى‌كرد. هرمنوتيك به واسطه نيروى آثار اوليه‌ مارتين هايدگر، صورت گسترده‌ترِ فلسفه عام‌