معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٨٨ - پاسخ به سه پرسش

وَيْحَكَ يا قتادة انَّما يْعرِفُ القرآنَ مَنْ خوطِبَ به؛[١]

اى‌ قتاده‌ از تفسير قرآن پرهيز كنَ، تنها كسى قرآن را مى‌شناسد كه قرآن بر او نازل شده است.

و در جاى ديگر مى‌فرمايد:

ما يَستَطيعُ احَدٌ انْ يَدَّعي انَّ عِنده جميع القرآنِ‌كلّه ظاهره وَ باطنه غيرُ الأوصياء؛[٢]

كسى قادر نيست ادعا نمايد كه ظاهر و باطن همه قرآن نزد او است، مگر اوصياى پيامبر (ص).

رواياتى از اين دست كه شناخت قرآن و يا اشراف بر همه ابعاد آن را به پيامبر (ص) و اوصياى گرانقدرش منحصر مى‌دانند، ناظر بر آن گروه از لايه‌هاى پنهان قرآنند كه به مثابه رموز و اسرار ميان خداوند و بندگان برگزيده او به شمار مى‌آيند و فهم آن‌ها براى همگان ميسر نمى‌باشد.

معرفى پيامبر گرامى (ص) و اوصياى پاكش (ع) به‌عنوان عالمان به همه علوم قرآن، اعم از ظاهر و بطون به‌طور طبيعى اين نتيجه را به دنبال دارد كه برخى از بطون قرآن به صيد هيچ ذهن ژرف‌انديشى جز پيامبر (ص) و ائمه (ع) در نمى‌آيد. از اين رو پيامبر (ص) و عترت وى مرجع اصلى و اولى شناخت همه معارف قرآن و از جمله همه بطون آن به شمار مى‌آيند، گرچه شاگردان مكتب آنان نيز با پيروى از مشى و روش آنان و با رعايت ضوابط وضع شده در اين عرصه قادر به شناخت آن بخش از بطون قرآن كه در راستاى كمال آدميان و هدايت آنان در زندگى فردى و جمعى است، خواهند بود. استاد معرفت (ره) بر اين باور است كه امكان راهيابى به بطون قرآن به اهل بيت (ع) اختصاص ندارد، بلكه روش آنان براى عالمان و مفسران راستين به منظور نيل به بطون قرآن راهگشا مى‌باشد.[٣] وى مى‌گويد:

ما در سايه رهنمود امام‌ باقر (ع) و امام‌ صادق‌ (ع) مى‌توانيم به حقايق قرآن راه پيدا كنيم. اصلًا راه و روش اينكه ما به تفسير مشكلات قرآن پى ببريم در بطون آيات نهفته است، راه به‌دست آوردن و راز آن را ائمه به ما

[١] . محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٤٦، ص ٣٠٠.

[٢] . اصول كافى، ج ١، ص ٣٣٢.

[٣] . ر. ك: فصلنامه پژوهش‌هاى قرآنى، شماره ٢١ و ٢٢، صص ٢٨٤- ٢٨٣.