معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٠٩ - مبانى فهم فقهالقرآن

رأى‌ ابوحنيفه‌ و پيروى كوركورانه از آن است.[١]

استاد در اينجا با ردّ ادعاى‌ ذهبى‌ و دفاع از جصاص‌ مى‌گويد: ظهور آيه و اطلاق آن چنين اقتضايى دارد.[٢]

٢. توجه به تخصيص و تقييد آيات. طبيعى است كه يك فقيه براى رسيدن به مراد شارع بايد به هر نوع قيودى در كلام توجه داشته باشد، وگرنه به سويى خواهد رفت كه مرضى صاحب شريعت نيست. استاد معرفت در اين باره مى‌نويسد: فقيه شايسته بايد در مقام استنباط به‌خوبى از تخصيص عمومات و تقييد مطلقات اطلاع داشته باشد.[٣] اين سخن برگرفته از كلام اميرمؤمنان (ع) است كه به قاضى كوفه فرمود:

أَتَعْرِفُ النَّاسِخَ مِنَ الْمَنْسُوخِ؟

آيا ناسخ را از منسوخ تشخيص مى‌دهى؟ گفت: نه. حضرت فرمود:

هَلَكْتَ وَ أَهْلَكْتَ تَأْوِيلُ كُلِّ حَرْفٍ مِنَ الْقُرْآنِ عَلَي وُجُوه؛

خودت را هلاك كردى و ديگران را هلاك مى‌كنى، هر حرفى از قرآن بر چند وجه است.[٤]

البته بر مبناى منكران نسخ در قرآن اين تعبير در روايات بر تخصيص و تقييد حمل مى‌شود.

٣. عنايت به روايات. فقها در حجيت خبر واحد نسبت احكام فقهى خواه مستنبط از سنت باشد يا كتاب، اتفاق نظر دارند. حتى كسانى كه به انحصار تفسير قرآن به قرآن معتقدند در آيات فقهى همين نظر را دارند. استاد معرفت در خصوص نقش سنت نسبت به تبيين آيات‌الاحكام مى‌نويسد: شكى نيست كه سنت تفسيربخش آيات‌الاحكام قرآن است و آنچه پيامبر (ص) و صحابه حيار و ائمه اطهار بيان كرده‌اند، همه تفسير فقهى است.[٥] اين مسأله به‌

[١] . محمدحسين ذهبى، التفسير و المفسرون، ج ٢، ص ٣٢٥.

[٢] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، ص ٣٥٧.

[٣] . فصلنامه بينات، سال ١٣٨٥، ش ٤٤، ص ١٠١.

[٤] . حرعاملى، وسائل‌الشيعة، ج ٢٧، ص ٢٠٢.

[٥] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، ص ٣٥٥.