معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٧٢ - ١ تعريف ترجمه

به‌صورت تفصيلى به بحث ترجمه نپرداخته، اما نتيجه كاوش‌ها و ديدگاه خود را به اختصار در دو كتاب‌ التفسير و المفسرون‌ و تاريخ قرآن‌ ارائه كرده است.

طبيعى است انتظار از اين مقاله كه در نظر است پا به پاى مباحث ايشان به پيش برود، پرداختن تفصيلى به مباحث ترجمه و از جمله ترجمه قرآن نيست؛ زيرا مباحث ترجمه از گستردگى زيادى برخوردار است. مباحثى از قبيل مفهوم ترجمه، امكان ترجمه، پيشينه ترجمه، انواع و اقسام ترجمه، اسلوب‌هاى ترجمه، مبانى ترجمه و ...

هر كدام از اين مباحث در قلمرو كندوكاو فراوان پژوهشگران قرار گرفته است. در نوشته حاضر از باب‌ ما لا يدرك كله لا يترك كله‌، فقط مباحثى كه استاد (ره) متعرض آن‌ها شده است، مورد بررسى و تحليل قرار مى‌گيرد.

استاد (ره) هدفش از طرح بحث ترجمه قرآن، پاسخ‌گويى به سه پرسش اساسى بوده است:

سؤال اول: آيا ترجمه قرآن به زبان‌هاى ديگر امكان دارد؟

سؤال دوم: به فرض امكان ترجمه، گر چه همه ويژگى‌هاى قرآن در متن ترجمه شده نباشد، آيا مى‌توان آن را به‌عنوان قرآن عرضه كرد؟

سؤال سوم: آيا حكم شرعى متن ترجمه شده مطابق حكمى است كه بر خود قرآن مترتب مى‌شود؟ مثلًا آيا مى‌توان ترجمه سوره حمد را براى كسى كه قادر به خواندن عربى در نماز نيست جايز شمرد؟ آيا همان طور كه نبايد آيات قرآنى را بدون طهارت لمس كرد، در مورد آيات ترجمه شده نيز بايد چنين حكم كرد؟[١]

١. تعريف ترجمه‌

مى‌توان گفت همه لغت‌شناسان ترجمه را به «برگردان سخن از زبانى به زبان ديگر» معنى كرده‌اند.[٢] در مورد واژه ترجمان اختلاف‌نظر وجود دارد،

[١] . تاريخ قرآن، ص ١٨٢؛ التفسير و المفسرون، ج ١، ص ١١٥.

[٢] . محمد بن مكرم ابن‌منظور، لسان العرب، ج ١٢، ص ٦٦؛ مجمع البحرين، ج ١، ص ٢٨٧.