معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٣٦ - چگونگى تقويم جاهلى و تأثير آن در تاريخگذارى قرآن

آيات توجه داشته‌اند.[١]

وى و مفسران ديگر به اين نكته كه آيا آياتى كه پيام تامى ندارند يا ارتباط لفظى با آيات ديگر دارند، مى‌تواند نزول جداگانه‌اى داشته باشد؟ توجه نكرده‌اند. شايد اگر چنين توجهى را معمول مى‌كردند، نمى‌پذيرفتند اين‌گونه آيات نزول جداگانه داشته باشد.

چگونگى تقويم جاهلى و تأثير آن در تاريخ‌گذارى قرآن‌

تقويم رسمى مردم جاهلى تقويم قمرى بوده است؛ اما گردشى بودن ماه‌هاى قمرى نسبت به فصول بسا موجب شده باشد، به تقويم شمسى نيز اقبالى نشان داده باشند. ترديدى نمى‌توان داشت كه اين دو نوع تقويم، تاريخ‌گذارى‌هاى متفاوتى را ايجاب مى‌كند؛ به همين جهت لازم است بررسى كنيم كه حقيقت نسى‌ء در دوره جاهلى چه بوده است؟ آيا همان طور كه مورخان مى‌گويند، مشركان مكه به منظور ايجاد موقعيت زمانى مناسبى براى تجارت با عملى به نام نسى‌ء كه در ايام حج برگزار مى‌شد، ماه ذى‌حجه را در پاييز تثبيت مى‌كردند؟ اين چنين كه مثلًا هر سه سال يك بار يك ماه به پايان سال قمرى مى‌افزودند[٢] يا همان طور كه مفسران مى‌گويند، مشركان مكه به منظور برخوردارى از مجوزى براى قتل و غارت پس از خاتمه مراسم حج، بدون آن كه در سال قمرى چيزى بيافزايند، ماه محرم را در سالى جزو ماه‌هاى حلال به شمار مى‌آوردند و در عوض در سال ديگر با حرام دانستن ماه صفر، حرمت ماه محرم سال قبل را جبران مى‌كردند.[٣] آيت‌الله معرفت به هر دو قول به نقل از مجمع البيان‌ اشاره كرده، اما توضيح نداده كه نسي‌ء به كدام يك از اين دو صورت بوده است.[٤]

[١] . رك: همان، ج ١، صص ٥٧- ٦٧.

[٢] . ر. ك: مسعودى؛ مروج الذهب و المعاون الجواهر، ج ٢، ص ٢٠٤؛ ابوريحان بيرونى، آلاثار الباقيه، صص ٩٤- ٩٣.

[٣] . ابن جرير طبرى، جامع البيان، ج ٦، صص ٣٦٤ و ٣٧٠- ٣٦٩.

[٤] . رك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، ص ٢٤٤.