معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٣٢ - خاورشناسان و تاريخگذارى قرآن

اين هنگام بسيارى از آيات قرآن را مورد بازنگرى و جابه‌جايى قرار داد. او مطالب خود را در ترجمه قرآن خود[١] به انگليسى آورده است.[٢]

چنان كه ملاحظه مى‌شود، خاورشناسان چندان روايات را در تاريخ‌گذارى قرآن دخالت ندادند و بيشتر به سبك و مضمون خود قرآن اكتفا كردند. عامل رويگردانى آنان از روايات، مشكلات متعددى بود كه در اين روايت‌ها ملاحظه مى‌شد كه مهم‌ترين آن‌ها ناسازگارى بسيارى از روايات با يكديگر و عدم تصريح بيشتر آن‌ها به تاريخ دقيق نزول وحى‌هاى قرآن بوده است. معيارهاى قرآنى مثل سبك و مضمون قرآن نيز چندان آن‌ها را در تاريخ‌گذارى قرآن كمك نكرد؛ به همين جهت هر يك از خاورشناسان طبقه‌بندى متفاوتى عرضه كردند. به علاوه ويژگى‌هايى را كه براى هر يك از طبقات به‌دست دادند، بيشتر ذوقى است و به دليلى نقلى اتكا ندارد. براى مثال به چه دليل بايد سوره‌هاى قرآن، هم‌چنان كه از آغاز مبعث پيامبر اسلام (ص) فاصله مى‌گيرند، داراى آياتى طولانى‌تر و لحنى آرام‌تر و سجعى كمتر باشند؟ نيز به چه دليل بايد در دوره اول مكى سوره‌هاى قرآن بيشتر با سوگند آغاز شوند و در سوره‌هاى دوره دوم مكى نشانه‌هاى خدا در طبيعت و نام «رحمن» و اوصاف بهشت و دوزخ ذكر شده باشد و در سوره‌هاى دوره سوم مكى اوصاف بهشت و دوزخ و نيز اخبار پيامبران به‌صورت مفصل‌ترى آمده شد؟ در اين زمينه نه حديثى از پيامبر اسلام (ص) نقل شده است و نه آيه‌اى از قرآن بر اين نكات دلالت دارد و نه عقل به چنين امورى حكم مى‌كند.

آيت‌الله معرفت چنان كه در ادامه خواهد آمد، به روايات اسباب نزول چندان اعتمادى نشان نداده، اما به روايات ترتيب نزول بسيار اعتماد كرده است. وى در تمام مواردى كه روايات اسباب نزول با روايات ترتيب نزول تعارض دارند، روايات ترتيب نزول را ترجيح داده است. به سياق آيات نيز

[١] .٧٣٩١

[٢]

. A. T. WElCH; AL- KURAN, THE ENCYCLOPAEDIA OF ISLAM, V; GERHARD BOWERING, CHRONOLOGY AND THE QURAN, ENCYCLOPAEDIA OF QURAN.

بلاشر، در آستانه قرآن، صص ٢٨١- ٢٧٧.