هديه الهى براى تمام بشريّت است. لازمه جهانى بودن قرآن كريم اين است كه متناسب با جوامع مترقّى ديگرى غير از جامعه جزيرةالعرب كه نيازهاى بيشترى داشته و معارف در سطح بالاترى را مى‌طلبيد، نيز سخنى داشته باشد تا مايه هدايت و راهنمايى آن‌ها نيز باشد. اين امر نشانه ديگرى از گستردگى قلمرو قرآن كريم است.

ب. جاودانگى: طبق بيان آيات‌[١] و روايات،[٢] يكى ديگر از ويژگى‌هاى قرآن كريم اين است كه برنامه حيات‌بخشى براى تمام انسان‌ها در طول اعصار آورده است. بنابراين قرآن بايد براى تمام انسان‌ها در اعصار مختلف سخن داشته باشد؛ چون، ممكن است مسأله‌اى براى جوامع زمان نزول قرآن مطرح نبوده و سعادت دنيوى و اخروى ايشان چندان به دانستن آن متوقّف نبوده باشد، ولى براى جوامع بعدى كه از پيچيدگى بيشترى برخوردار است، حياتى باشد؛ در نتيجه قوانين پيشرفته‌اى را بطلبد. و يا مردمان آن زمان به هدايت در سطح بالاترى نياز داشته باشند.

ج. كمال: جناب استاد معرفت كمال دين اسلام را كه در رأس آن قرآن است، دليل بر جامعيت قرآن كريم مى‌شمارد.[٣] قرآن مى‌فرمايد:

الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً؛[٤]

امروز كسانى كه كافر شده‌اند، از [كار شكنى در] دين شما نوميد گرديده‌اند. پس از ايشان مترسيد و از من بترسيد. امروز دين شما را برايتان كامل و نعمت خود را براى شما تمام گردانيدم و اسلام را براى‌

[١] . إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرى‌ لِلْعالَمِينَ؛ آن( قرآن) جز يادآورى براى جهانيان( چيز ديگرى) نيست. انعام، آيه ٩٠؛ نيز ر. ك: انعام، آيه ١٩؛ اعراف، آيه ٢٧؛ بقره، آيات ٢١ و ١٨٥؛ يس، آيات ٧٠- ٦٩.

[٢] . امام باقر( ع) فرمودند:

ان القرآن حي لايموت والاية حية لا تموت فلو كانت الاية اذا نزلت في الاقوام و ماتوا ماتت الاية، لمات قرآن ولكن هي جارية في الباقين كما جرت في الماضين؛

محمّد بن مسعود العياشى، تفسير العياشى، ج ٢، ص ٢٠٣ ذيل آيه ٧ سوره رعد. و نيز محمد بن يعقوب كلينى، اصول كافى، ج ١، ص ٢٦٩.

[٣] . استاد آيت‌الله محمدهادى معرفت، مصاحبه در باب جامعيت قرآن كريم نسبت به علوم بشرى، فصلنامه نامه مفيد، سال ١٣٧٥، پياپى ٦، ص ٥.

[٤] . مائده، آيه ٣؛ نيز ر. ك: توبه، آيه ٣٣؛ فتح، آيه ٢٨؛ صف، آيه ٩.