معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٦٠ - شبهه وحى نفسى

مونتگمرى وات‌ در تبيين فرضيه استادش‌ ريچارد بل‌ درباره وحى، در ضمن بحثى گسترده و با تمسك به آياتى از قرآن مى‌گويد:

اين ادّعا [ادعاى پيامبر اسلام مبنى بر دريافت وحى‌] با آنچه شاعران، به‌عنوان آمدن تخيّلات شاعرانه بدان اشاره مى‌كنند، شباهت‌هايى دارد و همچنين شباهت‌هاى بيشترى دارد با آنچه افراد متدين آن را به‌عنوان آمدن هدايت پس از توجه كردن و چشم دوختن به خداوند توصيف مى‌كنند.

او در ادامه مى‌گويد:

نسبت به خلوص اساسى و ذاتى‌ محمد (ص) هيچگونه سؤالى وجود ندارد. با اين وجود نيازى نيست كه مبالغه كنيم و او را همچون يك قديس مدرن تصوير كنيم. آن دوران با عقايد ما ناموزون و مخالف بود، حتّى در بسيارى از مناطق آگاه دنيا كه عربستان جزء آنان نبود.[١]

استاد معرفت در خلال بحث گسترده از وحى، در بيان و نقد ديدگاه دانشمندان غربى درباره وحى مى‌نويسد:

نتيجه مباحث گذشته اين است كه انسان داراى دو جنبه مى‌باشد، يكى جسمانى و ديگرى روحانى؛ و جاى شگفتى نيست كه گاهى انسان از راه جنبه روحانى خود با جهان ماوراء ماده ارتباط برقرار كند. وحى پديده‌اى روحانى است كه گاهى در افرادى كه شايستگى ارتباط با عالم ملكوت را دارند، يافت مى‌شود. اين پديده يا مكاشفه‌اى درونى و يا صدايى است كه انسانى كه به او وحى مى‌شود ناگهان از خارج وجودش احساس مى‌كند و از درون او سرچشمه نمى‌گيرد. وحى، آن چنان كه انكار كنندگان گمان كرده‌اند، پديده‌اى فكرى كه در درون جان نوابغ وجود دارد نيست؛ بلكه پيامى روحانى است كه از جايگاهى فراتر بر جايى فروتر كه از صلاحيت و امانت برخوردار است القاء مى‌شود. (أَ كانَ لِلنَّاسِ عَجَباً أَنْ أَوْحَيْنا إِلى‌ رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنْ أَنْذِرِ النَّاسَ؛[٢] آيا براى مردم، موجب شگفتى بود كه به مردى از آن‌ها وحى فرستاديم كه مردم را (از عواقب كفر و گناه) بترسان).

آرى! تنها يك چيز وجود دارد كه از درك آن ناتوانيم، هرچند آن را حق مى‌دانيم و صادقانه بدان باور داريم و آن چگونگى اين ارتباط است.

[١] .Bells introduction to the Quran ,P :١٢ -٥٣ .

[٢] . يونس، آيه ٢.