معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٠٩ - ٧ قاعده ضابطه تأويل

است مصداقى از مصاديق آن مفهوم عام مى‌باشد. مانند مفهوم عام و كلى «ضرورت رجوع جاهل به عالم» كه از درون آيه: فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ به‌دست آمده و ايجاب نموده تا خداوند در مورد خاص به مشركان هشدار دهد تا به اهل ذكر مراجعه نمايند.[١]

استاد معرفت مى‌فرمايند:

با توجه به اين ضابطه، بسيارى از تأويلات و معانى باطنى كه بر دست فرقه‌هاى معروف به باطنيه و نيز انبوهى از تأويلات صوفيه افراطى و نظريات هرمنوتيكى فاقد اعتبار مى‌گردد. و نه تنها به دليل عدم مراعات ضابطه مذكور قابل قبول نيست، بلكه به گونه‌اى تحميل بر قرآن بوده و از نوع تفسير به رأى مى‌باشد.[٢]

البته استاد معرفت، تأويلات بزرگان اهل عرفان را از تأويلات صوفيان افراطى تفكيك مى‌كنند.

شايد بتوان از معناى نخست تأويل كه استاد معرفت برگزيده است، چنين استفاده كرد كه هرمنوتيك در دستگاه معرفتى استاد معرفت به ساحت لفظ اختصاص ندارد و تمامى اعمال و افعال را در بر مى‌گيرد. يعنى نه تنها هرمنوتيك استاد معرفت، اعم از هرمنوتيك روش‌شناختى كلاسيك و روش‌شناختى و رومانتيك‌ شلاير ماخر است، بلكه از هرمنوتيك روش‌شناختى و رومانتيك‌ ديلتاى‌ نيز عام‌تر مى‌باشد. براى اينكه نشان دادن حقيقت مراد، هم به حوزه الفاظ و گفتار و هم به ساحت عمل انسانى و هم به قلمرو فعل خداوند سبحان مربوط مى‌شود. يعنى تمام پديده‌هاى آدمى و الهى در دامنه هرمنوتيك استاد معرفت جاى مى‌گيرند. بر اين اساس، مى‌توان هرمنوتيك استاد معرفت را از حيث قلمرو و گستره با هرمنوتيك فلسفى‌ هايدگر و گادامر همسان دانست. هر چند در محتوا تفاوت فراوان و اساسى به‌ويژه تفاوت معرفت‌شناختى ميان آن‌ها وجود دارد.

[١] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٣١؛ محمدهادى معرفت،« مدخل تأويل»، دانشنامه قرآن‌شناسى، صص ١٤- ١٣.

[٢] . محمدهادى معرفت،« مدخل تأويل»، دانشنامه قرآن‌شناسى، ص ١٤.