معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٧٣ - درنگى بر اعتبار روايات بطون

لكُلِّ آيةٍ ظهرٌ و بَطنٌ ...[١]

براى هر آيه (از آيات قرآن) ظهر و بطنى است.

٥. ابن ابى حاتم‌ از ضحاك‌ و او از ابن عباس‌ نقل كرده است:

انَّ القرآن ذو شُجونٍ و فنون و ظهورٍ و بطونٍ، لا تنقضي عجائبه و لا تبلغ غايته؛[٢]

قرآن پيچيدگى‌ها، روش‌ها، ظهرها و بطن‌هايى دارد، شگفتى‌هايش پايان نمى‌پذيرد و غايتش پيموده نشود.

٦. ذُريح محاربى‌ از امام‌ صادق‌ (ع) نقل مى‌كند:

انَّ للقرآنِ ظاهراً و باطناً؛[٣]

براى قرآن ظاهر و باطنى است.

افزودن بر روايات بالا كه بر «ذو بطون» بودن آيات قرآن دلالت صريح دارند، روايات بسيار ديگرى است كه برخى از آن‌ها به تبيين چيستى ظهر و بطن، پاره‌اى به نقش بطون در جاودانگى قرآن و بعضى ديگر بر اين مطلب كه آگاهى به همه علوم قرآن اعم از ظاهر و بطون به پيامبر (ص) و عترت طاهرينش (ع) اختصاص دارد، دلالت آشكار دارند.[٤]

درنگى بر اعتبار روايات بطون‌

فراوانى و كثرت اين روايات و رواياتى با همين مضمون در منابع روايى و تفسيرى شيعه و اهل سنت، به حدى است كه هيچ ترديدى در اعتبار و وثاقت آن‌ها باقى نمى‌گذارد.

به همين سبب برخى از انديشمندان روايات بطون را از جمله روايات‌

[١] . جلال‌الدين سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ٢، ص ٢٣٦.

[٢] . محمود آلوسى، روح المعانى فى تفسير القرآن العظيم و السبع المثانى، ج ١، ص ٧.

[٣] . اصول الكافى، ج ٤، ص ٥٤٩.

[٤] . براى آشنايى با اينگونه روايات ر. ك: محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٨٩، ص ٧٨ به بعد( باب انَّ القرآنِ ظهراً و بَطْناً و ...)، علامه مجلسى در اين باب ٨٤ روايت را با اسناد گوناگون آورده است، همچنين محمّد بن مسعود العياشى، تفسير العياشى، ج ١، صص ٢٢ و ٢٣ و اصول كافى، ج ١، صص ٣٣٣- ٣٣٢

( باب انّه لَمْ يَجمَعِ القرآنَ كُلَّه الّا الائمه( ع) ...).