معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٩ - پرسشهايى در مورد گفتارى بودن سبك قرآن

لظواهر القرآن، هي التي ضمنت بقاء القرآن عبر الخلود، والاعتبار بها، لا بظاهر التنزيل.[١]

ايشان در ادامه، به برخى از احاديث استدلال كرده‌اند كه گوياى اين امر است كه تأويل و باطن قرآن، كه به نظر ايشان همان معانى و مفاهيم عامّه مستخرج از ظاهر و تنزيل است، تا پايان دنيا داراى اعتبار و حجيت است. ايشان به‌طور خاص به روايات زير استناد كرده‌اند:

پيامبر اكرم (ص) فرمود:

إنّ للقرآن ظهراً و بطناً؛[٢]

قرآن، داراى ظاهر و باطن است.

امام‌ باقر در تبيين ظاهر و باطن فرمود:

ظهره تنزيله، وبطنه تأويله، منه ما مضي ومنه ما لم يكن بعدُ، يجري كما تجري الشمس والقمر. كلّما جاء منه شي‌ء وقع.[٣]

امام‌ باقر در تبيين اين موضوع فرمود:

ولو أنّ الآية إذا نزلت في قوم، ثُمّ مات أولئك القوم، ماتت الآية، لما بقي من القرآن شي‌ء ولكن القرآن يجري أوّله علي آخره، ما دامت السماوات والأرض. ولكلّ قوم آية يتلونها، هم منها من خير أو شرّ.[٤]

آيت‌الله معرفت با توجه به روايات پيش گفته، مى‌گويد: ظهر قرآن، همان سطح ظاهرى آن است كه برحسب موارد نزول و اسباب موجبه نزول، به‌دست مى‌آيد، و بيشتر جنبه اختصاصى پيدا مى‌كند. ولى بطن قرآن، همان پيام‌هاى نهفته در درون آيات است، كه با تدبّر و تعمّق به‌دست مى‌آيد، تا جنبه هميشگى و همگانى آن آشكار گردد.[٥] بنابراين مى‌توان گفت كه رسالت عامّه قرآن، كه جاويد بودن آن را مى‌رساند، در همان پيام‌هاى نهفته در درون آيات است، و همان‌ها است كه رسالت جهانى قرآن را آشكار مى‌سازد، و اگر قرآن،

[١] . همان.

[٢] . رك: محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٨٩، ص ٧٨.

[٣] . محمّد بن مسعود العياشى، تفسير العياشى، ج ١، ص ١١.

[٤] . همان، ص ١٠. در بحار الانوار با اين عبارت است: يجرى من اوّله الى آخره ما قامت السموات و الارض. محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٢٤، ص ٣٢٨.

[٥] . محمدهادى معرفت، نقد شبهات پيرامون قرآن كريم، ص ١٥٠.