معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٨ - پرسشهايى در مورد گفتارى بودن سبك قرآن

است كه در اينجا به بيان برخى از آن‌ها مى‌پردازيم. بايد ديد كه اين تئورى تا چه اندازه در پاسخ‌گويى به اين اشكالات و پرسش‌ها قرين توفيق است. برخى از مهم‌ترين پرسش‌ها در مورد اين نظريه و پيامدهاى آن عبارتند از:

١. اگر قرآن براى عموم افراد بشر در طول تاريخ آمده است، چرا با سبك گفتارى و خطابى سخن گفته است؟

٢. اگر بسيارى از قضاياى قرآنى در مواجهه با اشخاص و گروه‌هاى خاصى است كه در هنگام نزول قرآن بوده‌اند، چگونه مى‌توان ادعا كرد كه براى همه افراد بشر كتاب هدايت است؟

٣. آيا همه قرآن داراى سبكى گفتارى است؟ به بيان ديگر، آيا همه آيات قرآن مشمول ويژگى‌ها و پيامدهايى است كه براى زبان گفتارى بيان شده است؟

آيت‌الله معرفت در لابه‌لاى مباحثشان در مورد زبان و سبك بيانى قرآن به‌طور مستقيم متعرّضِ پرسش نخست و پاسخ آن نشده‌اند. در مورد پرسش سوّم هم ظاهر سخنشان اطلاق دارد، اما بعداً خواهيم گفت كه ويژگى‌ها و نتايج بيان شده براى زبان گفتارى بر همه قرآن صدق نمى‌كند. اما در مورد پرسش دوم، بايد بگوييم كه اين تنها پرسشى است كه خود ايشان نيز بدان توجه داشته، آن را مطرح كرده و بدان پاسخ داده‌اند. ايشان در كتاب‌ التفسير الاثرى الجامع‌ با توجه به يكى از پيامدهاى زبان گفتارى، اين پرسش را مطرح ساخته‌اند:

هنا سؤال لا بدّ من التنبّه له، وهو: أنّ القرآن، إذا كانت أكثر قضاياه شخصيّة، هي قيد التاريخ، فما هي الفائدة تعود إلي كافّة الناس، والقرآن كتاب هداية عامّ؟![١]

جواب آيت‌الله معرفت به اين پرسش به اختصار چنين است:

إنّ للقرآن ظهراً وبطناً، ظهراً حسب التنزيل، خاصّاً بمن نزل في شأنهم بالذات قيد التاريخ، وبطناً حسب التأويل، هي مفاهيم عامّة، سارية وجارية مع الأبد، مستنبطة من فحوي الآية وخابئة تحت ظاهر التعبير. وهذه المفاهيم العامّة الباطنة

[١] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٦٩.