امّا قصّه بغرنج و بحث برانگيز زينب بنت جحش‌- و پرده‌هاى موهومى كه برخى داستان‌نويسان و مستشرقان و مبشّران بر آن افكنده‌اند و آن را به يك درام عاشقانه تبديل كرده‌اند؛ بنا بر داورى عالمانه آيت‌الله معرفت چنين است:

در قضاوت تاريخ، از افتخارات پيامبر اسلام و تصميمات قاطعانه او در برابر رسومات پوسيده جاهلى است. تاريخ گواه آن است كه پيامبر كه خود الگوى برتر ايمان بود در اين قضيه، اين گفته خويش را عينيّت بخشيد كه فرموده بود: ايمان هيچ‌كسى كامل نمى‌شود، مگر آن كه آنچه براى خويش مى‌خواهد براى برادر خود نيز بخواهد. او خود اولين الگوى مثال زدنى قوانينى گشت كه رسم و رسومات و عادات جاهلى را بر مى‌چيد و نظام تازه‌اى را كه خداى سبحان چونان هدايت و رحمتى نازل كرده بود تثبيت مى‌كرد.[١]

ايشان ضمن بى‌پايه معرفى كردن اين داستان ساختگى و اشاره به انگيزه‌هاى الهى و اجتماى ايجاد وصلت بين‌ زينب‌ و زيد، هم از زاويه كجروى‌هاى صدر اسلام و هم از نقطه‌نظر آيات قرآنى به تحليل ماجرا مى‌پردازد:

همين بس كه بدانيم، زينب‌ دختر اميمه‌ عمه پيامبر است كه با نظر لطف و عنايت پيامبر باليده و پيامبر او را مى‌شناخته و از جمال و كمال او نيز پيش از ازدواجش با زيد خبر داشته، و او خود براى‌ زيد خواستگارى‌اش فرموده بود، حال آن كه برادرش راضى نمى‌شد كه يك دختر قريشى هاشمى همسر بنده زرخريد خديجه‌ كه او را به پيامبر بخشيده بود گردد. او همانند همه امّت عرب، اين را ننگ خواهرش مى‌دانست، اما پيامبر مى‌خواست اين محاسبات تعصب‌آميز جاهلى را برهم زند و اعلام كند كه هيچ عربى بر عجمى برترى جز به دليل تقوا ندارد. او راه‌چاره را در اين مى‌بيند كه كسان خويش را در راه شكستن هيبت و هيمنه جاهليّت فدا سازد. براى تحقق اين هدف، بايد دختر عمّه‌اش‌ زينب‌- كه زنى شايسته، مطيع پروردگار و تسليم در برابر مصلحت مكتب خويش است- بار شورش بر ضدّ رسومات جاهلى عرب را بر دوش كشد و هزينه آن را بپردازد و با به جان خريدن حرف و حديث‌هاى ديگران فداكارى كند.

او به خاطر خدا در برابر خواست پيامبر و تصميم وى مبنى بر مبارزه،

[١] . همان، ص ١٨٩.