معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٧١ - ٢ رابطه بداء با علم الهى

اكنون خدا بر شما تخفيف داده و معلوم داشت كه در شما ضعفى هست.

٣. ثُمَّ بَعَثْناهُمْ لِنَعْلَمَ أَيُّ الْحِزْبَيْنِ أَحْصى‌ لِما لَبِثُوا أَمَداً.[١]

آنگاه آنان را بيدار كرديم تا بدانيم كدام يك از آن دو دسته، مدت درنگشان را بهتر حساب كرده‌اند.

٤. وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجاهِدِينَ مِنْكُمْ وَ الصَّابِرِينَ وَ نَبْلُوَا أَخْبارَكُمْ.[٢]

و البته شما را مى‌آزماييم تا مجاهدان و شكيبايان شما را بازشناساييم و گزارش‌هاى [مربوط به‌] شما را رسيدگى كنيم.

ظاهر اين آيات بر اين نكته دلالت دارد كه خدا قبلًا علم نداشته و الآن علم پيدا كرده است، يعنى خدا داراى آگاهى جديد شده است. از طرف ديگر آيات قرآنى و روايات بر آن دلالت دارند كه خداوند به همه اشيا، قبل از وجودشان علم داشته است كه براى نمونه به برخى از آن‌ها اشاره مى‌كنيم:

١. وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْ‌ءٍ عَلِيمٌ.[٣]

و خداوند به هرچيزى دانا است.

٢.

كان الله و لاشي غيره و لم يزل عالما بما يكون فعلمه به قبل كونه، كلعمه به بعد كونه.[٤]

خدا بود و هيچ شي‌ء غير از او وجود نداشت و همواره به تمام موجودات عالم است و پس علم خداوند قبل از خلقت موجودات مانند علم او به موجودات بعد از خلقت آن‌ها است.

٣.

علمه بها قبل ان يكونها كعلمه بعد تكوينها.[٥]

علم خدا به مخلوقات قبل از آفرينش آن‌ها مانند علم خدا به مخلوقات بعد از آفرينش آن‌ها است.

بنابراين از يك‌سو ظاهر بعضى از آيات بر حدوث علم دلالت مى‌كند و از سوى ديگر در روايات تصريح شده است كه خدا قبل از مخلوقات به آن‌ها علم داشته است. بايد بتوان تبيينى از مسأله علم الهى را ارائه داد كه اين دو مسأله با هم سازگار باشد.

[١] . كهف، آيه ١٢.

[٢] . محمد، آيه ٣١.

[٣] . بقره، آيه ٢٨٢.

[٤] . محمد بن يعقوب كلينى، اصول كافى، ج ١، ص ١٠٧.

[٥] . همان، ص ١٣٠.