معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٧٠ - ٢ رابطه بداء با علم الهى

است كه بر اثر آن در مقدرات دگرگونى روى مى‌دهد.[١]

٢. شيخ مفيد نيز بداء را به معناى ظهور دانسته و مطرح كرده است كه بدالله به معناى بدأ من الله است. يعنى امرى از جانب خداوند بروز مى‌كند و لازمه ظهور امر جديد، هرگز پيدايى آگاهى نو نيست تا استنباط شود كه چيزى بر خدا پوشيده شده بوده و سپس آشكار شده است. به نظر شيخ‌ مفيد نسبت دادن بداء به خداوند، جنبه سمعى دارد. وى همچنين كاربرد مجازى واژه بداء را بيان كرده كه اين واژه در مواردى به كار رفته كه طبق محاسبات عادى و با توجه به قراين موجود نبايد روى مى‌داده و چنين به نظر مى‌رسد كه يك رأى جانشين رأى ديگرى شده است.[٢]

٣. شيخ طوسى‌ معتقد است كه بداء به اين معنا است كه براى بندگان، علم به يك موضوع يا يك فعل حاصل مى‌شود و حال آن كه پيشتر داراى چنين علمى نبوده است، بلكه به خلاف آن يقين يا گمان داشته‌اند.[٣]

٤. مجلسى‌، كاربرد واژه بداء را به معناى اصلى براى خدا روا نمى‌داند؛ زيرا لازمه آن پيدا شدن آگاهى نو است؛ ولى به معناى مجازى در مورد خدا صحيح است. مانند نسبت واژه‌هاى مكر، يد و وجه به خدا.[٤]

در قرآن آياتى وجود دارد كه ظاهر آن بر آن دلالت دارد كه قبلًا خدا نسبت به برخى امور آگاهى نداشته و الان علم حاصل شده است كه به برخى از آن‌ها اشاره مى‌كنيم:

١. وَ لِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ يَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَداءَ وَ اللَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ.[٥]

تا خداوند كسانى را كه [واقعاً] ايمان آورده‌اند معلوم بدارد، و از ميان شما گواهانى بگيرد و خداوند ستمكاران را دوست ندارد.

٢. الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَ عَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفاً.[٦]

[١] . صدوق، توحيد، ص ٣٣٥.

[٢] . مفيد، اوائل المقالات، صص ٣٠- ٢٩.

[٣] . شيخ طوسى، عدة الاصول، ج ٢، ص ٤٥٩.

[٤] . محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٤، ص ١٢٣.

[٥] . آل عمران، آيه ١٤٠.

[٦] . انفال، آيه ٦٦.