معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٦٧ - آثار اعتقاد به بداء

است؛ زيرا ساحت الهى از تبدّل رأى كه مستلزم جهل مى‌باشد از ساحت الهى مبرّا است و هر دو به معناى ظهور بعد خفا و پنهانى است كه در نسخ به معناى ظهور مدت حكمى است كه در نزد خدا معلوم و در پيش مردم پوشيده و مخفى است و در بداء به معناى ظهور امر يا اجلى است كه از ازل در نزد خداوند قطعى و معلوم بوده، ولى بر مردم پوشيده است كه حقيقت آن‌ها در بداء براى آن‌ها آشكار مى‌شود. بنابراين هم نسخ و هم بداء دو معنا دارند كه انتساب يكى از آن‌ها بر خداوند صحيح و ديگرى ناصحيح است.

آثار اعتقاد به بداء

به اعتقاد علماى اماميه، بداء از آن روى داراى اهميت است كه در پرتو اعتقاد به بداء، اميد در دل مؤمنان زنده مى‌شود؛ زيرا مؤمن مى‌داند كه سرنوشت او با اعمال نيك، نظير دعا، صله رحم، صدقه، توبه و نيكى به والدين تغيير مى‌كند. اين‌گونه نيست كه سرنوشت او از قبل به‌صورت قطعى مشخص و اعمال نيك او هيچ تأثيرى در سرنوشت او نداشته باشد؛ و در آن صورت نااميد و مأيوس گردد. اما اگر مؤمنان بدانند كه ممكن است سرنوشت آن‌ها بر اثر اعمال نيك تغيير كند، به آينده دلگرم مى‌شوند و بيشتر به بندگى و عبادت خدا رو مى‌آورند. بداء بسيار مانند شفاعت و توبه مى‌ماند كه مؤمنان مى‌توانند با اميدوارى و دلگرمى بيشترى به آينده چشم بدوزند.

از همين‌رو است كه روايات، نظريه بداء را در رتبه بهترين عبادات دانسته و نيز پاداشى عظيم براى اعتقاد به آن در نظر گرفته‌اند:

لو يعلم الناس ما في القول البداء من الاجر ما فتروا من الكلام فيه.[١]

اگر مردم مى‌دانستند در اعتقاد به بداء چه پاداش بزرگى نهفته است، از گفت‌وگو در باب آن كوتاهى نمى‌كردند. (و آن را مى‌پذيرفتند)

البته در همه مقدرات الهى، مانند آنچه كه پيامبران مأمور به تبليغ آن بودند، بداء رخ نمى‌دهد. آنچه تاكنون درباره نظريه بداء گفته شد، تقريباً مورد اجماع‌

[١] . محمد بن يعقوب كلينى، كافى، ج ١، ص ١١٥.