معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٦١ - انواع بداء

با زوال آن عيوب و اعطاى ثروت فراوان آزمود.

در اين حديث، رسول الله (ص)، تغيير در آزمون و آزمايش الهى را با تعبير

بدا لله ان يبتليهم‌

بيان كرده است.[١]

همچنين در بسيارى از روايات اهل سنت معناى بداء استنباط مى‌شود كه براى نمونه به برخى از آن‌ها اشاره مى‌كنيم. ترمذى‌ نقل مى‌كند:

١. قال رسول الله (ص): لا يردّ القضاء الا الدعا و لا يزيد في العمر االا البر.[٢]

قضا الهى جز با دعا تغيير نمى‌كند و تنها نيكوكارى سبب طول عمر مى‌شود.

٢. قال رسول الله (ص) لا يزيد في العمر الا البرّ و لا يردّ القدر الا الدعاء، و ان الرجل ليحرم الرزق بخطيئة يعملها.[٣]

بنابراين به عقيده اهل سنت دعا و كارهاى نيك قضاى الهى را تغيير مى‌دهد و قضاى ديگرى را جايگزين مى‌كند و اين همان معناى بداء نزد شيعه است.

انواع بداء

بداء در حقيقت ايجاد رأى جديد است كه مى‌تواند به دو صورت تصوير شود:

ابداء به معناى ظهور رأى جديد است كه قبل از آن وجود نداشت كه مستلزم جهل و مخفى بودن آن، قبل از رأى جديد است. اين نوع بداء در مورد خداوند محال است؛ زيرا كه بر اساس آموزه‌هاى قرآنى و روايى، هيچ چيزى از خداوند مخفى نمى‌باشد و از ازل و قبل از وجود هر چيزى به آن علم داشته است. قرآن مى‌فرمايد:

وَ ما يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي السَّماءِ.[٤]

هم‌وزن ذره‌اى، نه در زمين و نه در آسمان از پروردگار تو پنهان نيست.

در روايتى امام‌ صادق‌ (ع) مى‌فرمايد كه خدا قبل از بداء به چيزى، به آن‌

[١] . بخارى، صحيح البخارى، ج ٤، ص ١٤٦، باب ذكر بنى‌اسرائيل.

[٢] . محمد بن عيسى بن سوره ترمذى، سنن ترمذى، ج ٣، ص ٣٠٣.

[٣] . ابن ماجه، سنن ابن ماجه، ج ١، ص ٣٥، باب القدر.

[٤] . يونس، آيه ٦١.