معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٤٨ - رشد و آبادانى در قرآن

چيز به‌صورت اوليه خويش درآمد كه خاك است.

الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِراشاً وَ السَّماءَ بِناءً وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَراتِ رِزْقاً لَكُمْ.[١]

زمين را بستر شما قرار داد، و آسمان را فراساخت، و از آسمان آبى فرو فرستاد تا ميوه‌ها پرورش يابند و براى شما روزى خوبى باشد.

به يقين مى‌توان اظهار داشت كه هيچ نظام اقتصادى در طول تاريخ سامان نيافته است، مگر آن‌كه رشد اقتصادى و آبادانى تمام بخش‌هاى اقتصادى آن براى توليدات بيشتر، از اهداف آن باشد. به همين سبب، هر نظامى براى دستيابى به رشد مورد نظرش كوشش‌هاى فراوانى را پى مى‌گيرد.

رشد اقتصادى در نظام سرمايه‌دارى، هدفى در رتبه ساير اهداف همانند رفاه عمومى، بلكه بالاتر از آن است؛ اما در اقتصاد قرآنى، رشد اقتصادى، هدف مقدمى براى اهداف بالاتر است‌

افزون بر آيات پيشين، در روايات ما فراوان به مساله رشد اقتصادى اشاره شده است كه به نمونه‌هايى از آن‌ها اشاره مى‌شود. حضرت امير (ع) در يكى از سخنانشان مى‌فرمايد:

فضيلةُ السّلطانِ عمارةُ البلدانِ.[٢]

نشانه برترى و امتياز حاكم، آبادانى شهرها است.

حضرت‌ على‌ (ع) در اين گفتار نشانه برترى حاكم را آبادانى زمين (ارض) اعلام نكرده؛ بلكه تعبير «بلدان»، يعنى شهرها را آورده است. مقصود از آبادانى شهرها، آباد كردن شهرها به حسب امكانات اقتصادى موجود در آن‌ها است. به شهرى آباد گفته مى‌شود كه از امكانات اقتصادى آن براى رفاه مردم آن استفاده شود. استعداد شهرها در مقايسه با امكانات اقتصادى متفاوت است. ممكن است منطقه‌اى فقط داراى استعداد و امكانات كشاورزى باشد. آبادانى چنين منطقه‌اى بهره‌بردارى بهينه از امكانات و استعدادهاى اقتصادى آن است. همچنين اگر منطقه‌اى داراى استعدادهاى تجارى، صنعتى، دامپرورى و ... باشد،

[١] . بقره، آيه ٢٢.

[٢] . محمد تميمى آمدى، غرر الحكم و درر الكلم، ج ٤، ص ٤٢٢، ش ٦٥٦٢.