معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٣٨ - تحليل نفع شخصى و سعادت در آموزههاى قرآنى

ما از آن به حب لذّت و تنفر از الَمْ تعبير مى‌كنيم.[١]

بنابراين، بر اساس غريزه حب‌الذات، همه انسان‌ها هميشه در پى كسب لذت و پرهيز از الَمْ هستند و اين امر، همان دنبال كردن نفع شخصى در رفتارها و از جمله رفتارهاى اقتصادى است.

به نظر مى‌رسد افزون بر آن، همه انسان‌ها لذت برتر و پايدارتر را بر لذت زودگذر و ناپايدار ترجيح مى‌دهند.

درباره ترجيح لذت‌هاى بادوام بر لذت‌هاى زودگذر در گفتار معصومان (ع) نيز شواهد فراوانى وجود دارد. اميرمؤمنان (ع) در يكى از سخنانش مى‌فرمايد:

اسعد الناس من ترك لذة فانية للذة باقية.[٢]

نيك‌بخت‌ترين مردم، كسى است كه لذت ناپايدار را به جهت لذت بادوام ترك كند.

پرسش اساسى اين است كه سعادت و لذت، و درد و الم را چگونه بايد تفسير كرد؟ منشأ اساسى تفاوت‌هاى مكتب‌هاى گوناگون در تفسير سعادت و لذت، و درد و الَمْ در چيست؟

انسان دو حيات و زندگى در طول هم دارد. زندگى دنيايى و در طول آن و بعد از آن، حيات هميشگى آخرتى قرار دارد. كيفيت و نوع زندگى در آخرت تابع نوع زندگى و حيات اين دنيا است. سود و زيان بردن در زندگى دنيا، در حيات آخرتى مشخص مى‌شود. انسانى كه به امور پيشين معتقد باشد، به آسانى، اهميت و جايگاه هر يك از حيات آخرتى و دنيايى را خواهد پذيرفت؛ آن‌گاه درك مى‌كند كه سود و زيان واقعى در رفتارهاى اقتصادى چيست، و از چه مسيرى و چگونه در حيات دنيايى حركت كند تا به سعادت حقيقى برسد و در حيات خود از لذت بيشتر و پايدارتر بهره‌مند شود.

انسان فقط با نگاه و درك لذت‌هاى گسترده، بى‌بديل و بى‌پايان جهان آخرت مى‌تواند تفسير درستى از سعادت ارائه دهد. اكنون به برخى از نتايج رفتارهاى اين دنيا در آخرت اشاره مى‌شود تا مفهوم سعادت و لذت از ديدگاه‌

[١] . سيدمحمدباقر صدر، فلسفتنا، صص ٣٣- ٣٢.

[٢] . محمد تميمى آمدى، غرر الحكم و درر الكلم، شرح خوانسارى، ج ٢، ص ٤٤١.