معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٣٧ - تحليل نفع شخصى و سعادت در آموزههاى قرآنى

قانون تنازع بقا را به شدت اجرا مى‌نمايد. بر ضعيفان سخت‌گير و ظالم است و هيچ جايى براى احسان و خيرات باز نمى‌گذارد.[١]

نظام سرمايه‌دارى، شيپور را از دهانه گشادش دميد و صداى وارونه‌اى در اقتصاد جهان طنين‌انداز شد كه محصول آن، چپاول منابع اقتصادى جهان به وسيله كشورهاى سردمدار آن نظام است كه نتيجه آن فقر و بى‌عدالتى گسترده است.

وقتى نظامى به تعاون، اخوت و مواسات و اصول انسانى، پشت كند و فقط منافع شخصى را به‌صورت انگيزه رفتارهاى اقتصادى تبليغ و تشويق كند و عقل را در خدمت شهوات بداند، نتيجه‌اش چنين خواهد شد.

تحليل نفع شخصى و سعادت در آموزه‌هاى قرآنى‌

به نظر مى‌رسد در پى نفع شخصى بودن در رفتارهاى اقتصادى، امرى غيرقابل انكار، بلكه كاملًا عقلايى است. غريزه حبّ‌الذات، غريزه اساسى در نهاد و نهان انسان است. انسان بر پايه اين غريزه با استفاده از عقل و انديشه، آنچه را سعادت و لذّت براى خود بداند، در پى آن خواهد رفت و هر چيزى را براى خود درد و الَمْ پندارد، به شدت از آن گريزان خواهد بود. انسان به‌طور طبيعى هميشه در صدد انتخاب امور و راه‌هايى براى كسب سعادت و لذت و فرار از درد و الَمْ است. در اين غريزه، همه انسان‌ها- حتى انبيا و اولياى الاهى- مشترك هستند. فيلسوف و فقيه برجسته، شهيد محمد باقر صدر (ره) در اين‌باره مى‌نويسد:

حب‌الذات، غريزه‌اى است كه فراگيرتر و مقدم‌تر از آن، غريزه‌اى نمى‌شناسيم. تمام غرايز انسانى فروع و شعبه‌هايى از آن هستند؛ به‌طورى كه در بر دارنده غريزه زندگى انسان است؛ بنابراين، حب‌الذّات انسان (انسان لذت و سعادت را براى نفسش دوست دارد و از ألَمْ و شقاوت گريزان است) باعث حركت او براى زندگى، برآوردن نيازهاى غذايى و مادى‌اش مى‌شود ...؛ در نتيجه حب‌الذات، امر طبيعى حقيقى در تمام ابعاد نهان زندگى بشر وجود دارد و با انگشتان خويش، بشر را هدايت مى‌كند.

[١] . پيرژانه، اخلاق، ص ١٥٨.