معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٣٣ - ٣ انسانشناسى و اقتصاد

توجه شود بسيارى از رفتارها كه ممكن است براى جامعه يا حتى براى خود صاحب رفتار مضر باشد، مباح تلقى گردد.

٣- ٣. مالكيت مطلق خدا و مسئوليت انسان:

وَ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ‌[١].

آنچه در زمين‌ها و آسمان‌ها قرار دارد، مال خداى متعال است.

هُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلائِفَ الْأَرْضِ.[٢]

او خدايى است كه شما را جانشين خود در زمين قرار داد.

هم تمام چيزها از آنِ خدا است و هم انسان جانشين خدا در زمين و در قبال او مسؤول است. خدا حق دارد از همه تصرفات ما در دارايى، جسم و فكر بپرسد و به تناسب تصرفات هر كسى، به او كيفر يا پاداش دهد.

اين گونه نگاه به انسان، به‌طور منطقى نتايج اقتصادى زير را در پى دارد:

الف. انسان، در تصرف مال و جان و فكر خود، محدود به حدودى است كه خداوند تعيين مى‌كند.

ب. چون انسان در برابر خداوند مسؤول است، اگر از حدود الاهى تجاوز كند، مؤاخذه خواهد شد.

ج. انسان مسلمان در تمام رفتارهاى اقتصادى و نيز دولت در تمام برنامه‌هايش در عرصه اقتصاد بايد هدف اصلى آفرينش انسان را در نظر داشته باشد.

د. در عرصه اقتصاد اسلامى بايد به امور اخلاقى جهت تكامل روح انسان توجه شود، كما اينكه به امور مادى جهت تكامل جسم انسان توجه مى‌شود.

ه. انسان مسلمان در عرصه فعاليت اقتصاديش هم به دنبال سود و مطلوبيت ماديش است و هم در پى سود و مطلوبيت بى‌بديل و گسترده آخرتى؛ بنابراين تلاش مى‌كند تا مجموع سود دنيايى و آخرتى را به حداكثر برساند و سرجمع مطلوبيت دنيايى و آخرتى را بيشينه كند.

نگاه نظام سرمايه‌دارى به انسان به گونه ديگرى است؛ انسان مالك مطلق‌

[١] . آل عمران، ١٠٩.

[٢] . انعام، آيه ١٦٥.