معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤١٢ - جمعبندى

ج. به اعتبار رابطه مكلف، احكام فردى و احكام اجتماعى.

د. به اعتبار جوارح و جوانح، احكام درونى و برونى.

ه. به اعتبار صادر كننده، حكم الهى و حكم حكومى.

حقوق نيز به نوبه خود، از يك زاويه به حقوق ملى يا داخلى و حقوق خارجى يا بين‌المللى و هر كدام به دو بخش حقوق خصوصى و حقوق عمومى تقسيم مى‌شود. البته حقوق از ديدگاه فقهى، به حق‌الله و حق‌الناس تقسيم مى‌شود. به بسيارى از اين‌ها به نحوى در قرآن كريم اشارت شده است. در يك سخن كوتاه بايد گفت: بر اساس ديدگاه مشهور نزديك به ٥٠ موضوع اصول‌الفقه، ٢٠ قاعده فقهى مصرحه و مستنبطه، و افزون بر ٥٤ عنوان فقهى و بيش از ١٥٠٠ مسأله فقهى در قرآن بيان شده است كه بى‌شك بر مبناى استاد معرفت در همه زمينه‌ها از اين اعداد و ارقام فراتر خواهد بود.

جمع‌بندى‌

ديدگاه‌هاى استاد معرفت در چند نكته اساسى به شرح زير است:

١. استاد معرفت تشريع قرآنى را به معجزه تعبير كرده و آن‌را اعجاز تشريعى مى‌داند.

٢. ايشان درباره آيات الاحكام تا حدود ساختارشكنى كرده و بر خلاف فقه‌القرآن‌نويسان، آيات الاحكام را فراتر از ٥٠٠ آيه دانسته، بلكه با مبنايى كه در حوزه معارف قرآنى ترسيم نموده است و علم كلام را زيربناى فقه مى‌داند، همه قرآن را آيات الاحكام و حدود و مرزهاى الهى مى‌داند كه در اين حدود احكام وضعى، اخلاق، آداب، احكام تكليفى و ... دارد.

٣. ايشان تفسير فقهى يا آيات الاحكام، را از سنخ تفسير موضوعى مى‌داند كه به بُعدى از جوانب قرآن پرداخته است.

٤. استاد معرفت احكام‌الآيات را از احكام‌الآيات جدا مى‌داند و سعى دارد نوع دوم از احكام را از روايات استنباط كند، چنان‌كه در بحث از جزئيت بسمله و جهر آن در نماز به دليل روايى تمسك مى‌كند.