معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٦٩ - روايات ناسخ و منسوخ

صورت نگرفته است؛ چرا كه دو آيه مربوط همزمان نازل شده‌اند.[١] مگر اين كه گفته شود آيت‌الله معرفت در اين مورد به نسخ مشروط قائل است. به خصوص آن كه وى با استناد به عبارت‌ الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَ عَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفاً گفته است: از رهگذر آن تكليف سخت سابق به سبب آشكار شدن ضعف مسلمانان در جنگ بدر تخفيف پيدا كرده است.[٢]

آيت‌الله معرفت حتى ادعا كرده بود آيت‌الله‌ خوئى‌ به نسخ در آيه نجوا نيز به معناى نسخ شرعى قائل نبود؛ بلكه آن را نسخى حكومتى مى‌انگاشت و چنين حكمى براى شرايط خاص و زمان خاص تشريع مى‌شود و لذا حكم شرعى نيست كه تغيير نكند.[٣]

آيت‌الله معرفت در مورد آيه امتاع همسر شخص متوفى تا يك‌سال‌[٤] ابتدا بر اين نظر بود كه آن با آيه عدد چهار ماه و ده روز عده وفات‌[٥] نسخ شده و اين در حالى است كه آيه ناسخ قبل از آيه منسوخ ثبت گرديده است.[٦] منتها در اين اواخر از اين نظر برگشته و به نظر آيت‌الله‌ خوئى‌ گرايش پيدا كرده بود، مبنى بر اين كه ميان اين دو آيه منافاتى وجود ندارد و وجوب عده نگه داشتن همسر شخص متوفى با استحباب امتاع او در خانه شوهر متوفايش به مدت يك سال تعارضى ندارد و لذا در اين مورد نسخى رخ نداده است. نظير اخير آيت‌الله معرفت اين بود كه آيه امتاع ناظر به زنانى است كه در سنين بالا ازدواج مجدد مى‌كنند و فرزندانى ندارند.[٧]

آيت‌الله معرفت در زمينه نسخ تدريجى تشريع قتال را مثال زده و گفته‌اند

[١] . رك: خوئى، البيان، صص ٣٧٦- ٣٧٥.

[٢] . رك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، ص ٣٠٤؛ محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٦٥.

[٣] . رك: همان، ص ٦٧.

[٤] . بقره، آيه ٢٤٠.

[٥] . بقره، آيه ٢٣٤.

[٦] . رك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، صص ٢٨٢ و ٣٠٦.

[٧] . رك: محمدهادى معرفت،« گفت‌وگو»، بيّنات، ش ٤٤، ص ٦٧.