معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٦٤ - روايات مكى و مدنى

ترتيب نزول كه مورد اتفاق‌اند، توان مقاومت ندارند؛[١] سادساً، مكى بودن سوره منافاتى ندارد كه آن در دوره مدنى نزول مجددى به جهت يادآورى به پيامبر (ص) داشته باشد.[٢]

آيت‌الله معرفت بعد از نقل اين نكته كه پيشينيان بر اين باور بودند كه بسا سوره‌اى مكى كه در آن آياتى مدنى است و برعكس، چنين اظهار نظر مى‌كند كه در بيشتر موارد بر روايات و اقوالى ضعيف اعتماد شده است. اغلب آن‌ها از روى حدس و اجتهاد و نظر شخصى اظهار شده است؛ بدون آن كه به نقل صحيحى استناد كرده باشند. به همين رو ما هرچه را كه اين‌گونه نقل شده است، رد مى‌كنيم؛ زيرا بى‌شك آيات در هر سوره‌اى موافق نزول ثبت شده است و اين كه آيه‌اى مكى بدون ثبت در سوره‌اى بماند تا اين كه سوره‌اى در مدينه نازل شود و آنگاه آن را در آن ثبت كنند، امرى بعيد و بيرون از طريق احتياط است. همين طور اين كه آيه‌اى مدنى در سوره‌اى مكى ثبت شده باشد، نيازمند نقلى صريح و خاص است و از امورى نيست كه در آن حدس و اجتهاد راه داشته باشد.[٣]

او در بسيارى از موارد در رد آيات مستثنا به سياق آيه يعنى هيئت تركيبى مفردات آيه‌[٤] استدلال مى‌كند. براى مثال آورده‌اند كه آيه‌ وَ لا تَشْتَرُوا بِعَهْدِ اللَّهِ ثَمَناً قَلِيلًا[٥] مدنى و ناظر به كسى است كه زمينى را غصب كرده بود و سوگند مى‌خورد كه من غصب نكرده‌ام.

آيت‌الله معرفت درباره اين مورد مى‌نويسد: اين قصه ثابت نيست و لحن آيه عام است و سياق آن با انسجام وثيقش با آيات قبل گواهى مى‌كند كه نكوهش شديد مشركان معاند را هدف گرفته است و ملاحظه گذراى آيه ما را مطمئن مى‌سازد كه آن با آيه ٩١ اين سوره يعنى‌ وَ أَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذا عاهَدْتُمْ وَ لا تَنْقُضُوا

[١] . رك: همان، ص ١٤٩ و ص ١٦١ ذيل سوره تكاثر و ماعون و ص ١٦٢ ذيل سوره كوثر.

[٢] . رك: همان، ص ١٦٣ ذيل سوره توحيد.

[٣] . رك: همان، صص ١٧٠- ١٦٩.

[٤] . رك: محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٥٧.

[٥] . نحل، آيه ٩٥.