معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٤٥ - اولين وحى قرآنى

رابعاً، آغاز دعوت علنى پيامبر (ص) با نزول سوره حجر مصادف دانسته شده است كه در آن طى آيه‌ فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ‌[١] به آن حضرت فرمان داده شد، دعوتش را علنى كند.[٢] طبق روايات ترتيب نزول سوره حجر پنجاه و چهارمين سوره نازله است. لازمه سخن آيت‌الله معرفت مبنى بر نزول سوره حمد در آغاز دعوت علنى اين است كه حدود ٥٠ سوره از سوره‌هاى قبل از سوره حجر، با تراكم شگفت‌انگيزى در همان آغاز دعوت علنى نازل شده باشد؛ اما بقيه سوره‌هاى مكى كه تعداد آن‌ها ٣٢ سوره است، طى نه يا ده سال بعد نازل شده باشد.

خامساً، وى به روايت ترتيب نزول منقول از امام‌ على‌ (ع) استناد كرده و آن را معتبر دانسته است؛ اين در حالى است كه اين روايت بر نزول سوره حمد قبل از سوره علق دلالت دارد. اگر همان‌طور كه وى فرض كرده است كه در شمارش سوره‌ها، ملاك اولين آياتى باشد كه از سوره‌ها نازل شده است، بايد سوره علق اولين سوره برشمرده مى‌شد؛ نه سوره حمد.

سادساً، او به روايت‌ ابوميسره‌ درباره نزول سوره حمد در آغاز رسالت پيامبر اسلام (ص) استناد كرده است. ظاهر اين روايت بر اين دلالت دارد كه نزول اين سوره در همان آغاز رسالت آن حضرت بوده است. در آن آمده است كه رسول خدا (ص) چنان بود كه وقتى تنها بود، ندايى مى‌شنيد و از آن اضطراب پيدا مى‌كرد. بار آخرى كه فرشته او را ندا در داد، به او سوره حمد را تعليم داد.[٣]

بنابراين نظر درست اين است كه قائل شويم، سوره حمد در همان آغاز بعثت بر پيامبر اسلام (ص) نازل شده و سوره علق همان طور كه در روايت‌

[١] . حجر، آيه ٩٤.

[٢] . رك: يعقوبى، تاريخ اليعقوبى، ج ٢، ص ١٩، ابن هشام، سيرة النبى، ج ١، ص ٢٨٠؛ ابن شهرآشوب، المناقب، ج ١، ص ٤٠؛ محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ١٨، ص ١٩٣ به نقل از محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، ص ١١١.

[٣] . رك: واحدى، اسباب النزول، ص ١١ به نقل از محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، ص ١٢٦.