معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٢١ - ٣ اهميت تاريخگذارى قرآن

آيات قرآن بر حسب شرايط و مقتضيات، بزرگ‌ترين دليل بر اين است كه آن‌ها در مواقع مختلفى نازل شده و به‌طور يك‌جا نازل نشده‌اند.[١] او در اين زمينه به نقل از شيخ مفيد نمونه‌هايى را به‌دست مى‌دهد. از جمله مى‌نويسد: قرآن به تبع اسباب نازل مى‌شد كه به تدريج واقع مى‌شدند و گاهى قرآن فرايند آن را نيز شرح داده است كه آيه ظهار از آن جمله است. اين آيه درباره‌ خوله‌ دختر خويلد نازل شد كه به شكايت از شوهرش، اوس بن صامت‌ به نزد رسول خدا (ص) آمده بود. او را ظهار كرده بود و ظهار در دوره جاهليت نوعى طلاق به شمار مى‌رفت.[٢] آيت‌الله معرفت از قرائن ديگر نزول تدريجى قرآن اين نكته را بر مى‌شمارد كه قرآن به صيغه ماضى از رخدادها و گفتمان‌هاى دوره بعثت پيامبر اسلام (ص) خبر مى‌دهد. از ديگر قرائن وجود ناسخ و منسوخ را در قرآن ياد مى‌كند.[٣]

اين ويژگى قرآن كه به تدريج و متناسب با شرايط متطوّر دوره نبوت پيامبر اسلام (ص) نازل شده، اقتضا كرده است، قرآن‌پژوهان، اعم از مسلمان و خاورشناسان، به شناخت مناسبت تاريخى وحى‌هاى قرآن و زمان نزول آن‌ها بپردازند و دانش تاريخ‌گذارى قرآن را بنيان نهند.

٣. اهميت تاريخ‌گذارى قرآن‌

بى‌ترديد غرض نهايى از تاريخ‌گذارى قرآن به‌دست دادن تاريخ دقيق يا تقريبى وحى‌هاى قرآن است، اما به منظور نيل به اين غرض بايد همه آيات و رواياتى را كه بستر تاريخى وحى‌هاى قرآن را گزارش مى‌كنند، بررسى كرد؛ به همين رو اهتمام به تاريخ‌گذارى قرآن فوايد ارزشمندى به همراه دارد.

مهم‌ترين فايده آن تفسير صحيح و روشن آيات قرآن است؛ چون شرايط و مقتضيات عصر رسالت پيامبر اسلام (ص) قراين حالى و مقامى آيات قرآن به‌

[١] . رك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، ص ١١٣.

[٢] . رك: همان، ص ١٢١.

[٣] . رك: همان.