معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٠٧ - ب موافقان وقوع نسخ در قرآن

اصفهانى‌ (٣٢٢ ق) بود.[١]

سپس‌ محمد بن جنيد (٣٨١ ق) از بزرگان اماميه، رساله‌اى با عنوان‌ الفسخ على من اجاز النسخ‌ نوشت.[٢] در عصر حاضر نيز شهرستانى‌ در تنزيه التنزيل‌، جواد موسى محمد عقانه‌ در الرأى الصواب فى منسوخ الكتاب‌، سيد محمود طالقانى‌ در تفسير پرتوى از قرآن‌، عبدالكريم خطيب‌ در التفسير القرآنى للقرآن الكريم‌، محمد غزالى‌ در نظرات فى القرآن‌ و ... و در نهايت مرحوم علامه معرفت در ديدگاه‌هاى شفاهى و مقالات غير منتشره منكر وقوع نسخ در قرآن شدند.[٣]

ب. موافقان وقوع نسخ در قرآن‌

همان طور كه گذشت، مشهور علماى اسلام وقوع نسخ در قرآن را پذيرفته‌اند و تقسيم‌بندى‌هاى مختلفى براى آن ذكر كرده‌اند. ولى شمار آيات منسوخ را اندك دانسته‌اند.

علامه معرفت و زرقانى‌، نسخ هفت آيه،[٤] علامه‌ شعرانى‌ چهار آيه،[٥] شيخ‌ جعفر سبحانى‌ نسخ دو آيه،[٦] آيت‌الله‌ خوئى‌ نسخ يك آيه‌[٧] را پذيرفته‌اند.

بنابراين اين كلام مستشرقان كه ادعا كرده‌اند «اگر قرآن و تفاسير بررسى شود، هيچ سوره‌اى از ناسخ و منسوخ خالى نيست و موجب سرگردانى خواننده خواهد شد.» سخنى باطل است.[٨] چون اگر نسخ در قرآن را بپذيريم، موارد نسخ اندك و همگى شناسايى شده است.

[١] . فخر رازى، التفسير الكبير، ج ٣، ص ٢٢٩.

[٢] . نسخ در قرآن، ص ٢٢٨، محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، ص ٣٠٠ به بعد.

[٣] . در مقاله« نسخ» دانشنامه قرآن شناسى كه در آستانه نشر است.

[٤] . زركشى، مناهل العرفان، ج ٢، صص ٢٦٩- ٢٥٥.

[٥] . فتح الله كاشانى، مقدمه تفسير منهج الصادقين، ج ٢، ص ١٢.

[٦] . الموجز، ص ٢٢٨.

[٧] . البيان فى تفسير القرآن، صص ٣٧٧- ٣٧٦.

[٨] . الاستشراق والقرآن العظيم، ص ١٦٨.