اثر پيشرفت علم و پى بردن به برخى از اسرار علمى قرآن توسط دانشمندان در گذر زمان، گوشه‌اى از احاطه علمى صاحب سخن (پروردگار) روشن خواهد شد[١] و در نتيجه پى خواهد برد كه چنين سخن و اشارتى در آن روزگار، جز از پروردگار جهان امكان صدور نداشته است.[٢]

البته جناب استاد بر اين باور است كه اشاره قرآن به مسائل علمى، مقصود كلام نبوده، بلكه تراوشى يا از باب تفضل بوده است. متكلّم چون مُهيمن به اسرار خلقت است- ولو در بُعد خاصى حرف مى‌زند- گاهى عباراتى در بين كلام دارد كه حاكى از علم سرشار او است.[٣] به همين جهت قرآن كريم مسائل علمى را به‌صورت مجمل و مبهم بيان كرده است، به نحوى كه در طول تاريخ هر چه علم پيشرفت كرد، دانشمندان قرآن را با نظريات علمى در تعارض نبينند. اين زبان جهانى قرآن خود يك جنبه اعجازى است كه با نظريه‌هاى علمى درگير نمى‌شود، زيرا اين كار با هدف تربيتى قرآن ناسازگارى دارد.[٤]

٣. ٤. نسبت قلمرو قرآن و قلمرو دين اسلام‌

در نظر استاد، نسبت قلمرو معناى قرآن با قلمرو معناى اسلام عموم خصوص من‌وجه است زيرا از يك سو علاوه بر قرآن، سنت نيز منبع دين است و از سوى ديگر در قرآن مسائل علمى نيز آمده است؛ ولى مقصود كلام نبوده، بلكه تراوشى است. جناب استاد در اين باره مى‌فرمايد:

قرآن اگر متعرض مسائل علمى شده باشد، مقصود كلام نبوده است بلكه‌

[١] . برخى بر اين عقيده‌اند، كه اين‌گونه اشارات علمى دليل اعجاز مى‌تواند باشد. ولى تحدّى به آن صورت نگرفته است، چون روى سخن در آيات تحدّى با كسانى است كه هرگز با اين‌گونه علوم آشنايى نداشته‌اند. بر اين مبنا قرآن در جهت علمى همانند ديگر كتب آسمانى است، كه صورت تحدّى به خود نگرفته‌اند، گرچه اشارات علمى دليل اعجاز مى‌توانند باشند. ر. ك: دكتر احمد ابوحجر؛ التفسير العلمى للقرآن فى الميزان، ص ١٣١.

[٢] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٦، ص ٢٦- ٣٠.

[٣] . محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٤١٤.

[٤] . ر. ك: آيت‌الله معرفت، گفت‌وگو در باب نوآورى‌ها و نظرات جديد، فصلنامه بينات، سال يازدهم شماره ٤، شماره مسلسل ٨٣، صص ٦٤- ٦٣.