دويم‌، از مندوبات پنج‌گانه نماز «قنوت» است كه از سنن اكيده است، و بعضى به وجوبش قائل شده‌اند و موضعش پيش از ركوع ركعت ثانيه [است‌] و اگر فراموش كند، بعد از ركوع به جا آورد، مگر در نماز جمعه كه موضعش بعد از ركوع است.

آنچه ذكر باشد، در قنوت حسنش هويداست و آنچه سؤال و استدعاست، آن هم مؤدّى به ذكر است، و از اينجاست كه به موسى عليه السّلام فرمود: اى موسى! از من بخواه، حتّى نمك طعام و بند نعلينت را: بيت‌

راه تو، به هر روش كه پويند، نكوست‌

ذكرِ تو، به هر زبان كه گويند، خوشست‌

و دست برداشتن و برابر رو نگه داشتن «استحيا» نمودن است، از گناهان، يا اشارت به آن است كه بايد دست برداشت از دنيا، از حيثيّت دنيويّت آن.

بيت‌

آن نماز تو قبول است كه در وقتِ قنوت‌

دست برداشتنت، از سرِ دنيا باشد

سيّم‌، از مندوبات نماز، وظيفه نظر را دادن است كه نظر در حال قيام، بايد به موضع سجود باشد و در قنوت به باطن كفين و در ركوع به ما بين قدمين، و در سجود به طرف بينى و در تشهّد به دامن.

چهارم‌، رعايت آداب وضع يدين است. پس، در حال قيام، دست‌ها را بر بالاى ران‌ها گذارد، از قدام برابر زانوها كه اشارت است احسن الاوضاع به سوى آزادى از علايق و باسط اليدين بودن. و در حال قنوت، برابر روى نگهدارد- كما مرّ- و در ركوع، بر سر زانوها، و در سجود، برابر دو گوش، و در تشهّد بر روى دو ران گذارد.

پنجم‌، تعقيب است كه حق فرموده: «فَإِذا فَرَغْتَ فَانْصَبْ وَ إِلى‌ رَبِّكَ فَارْغَبْ» [١] و اقلّ آن، سه تكبير است كه بعض عوام جزء نماز دانند و نه چنين است كه «تعقيب» است. و سرّ عدد سه آن است كه عوالم بالاجمال سه است: عالم «ارواح»، و «عالم اشباح مثاليه»، و عالم «اجسام طبيعيه». و مراد آن است كه: تو، بزرگتر و عظيم‌ترى، از اوصاف كمال ارواح، خاصّه ارواح متعلّقه به صور، و از اوصاف كمال صوريّه‌

[١] - انشراح/ ٧ و ٨.