ميزان را نيز چون «صراط» و غيرش، روحانيى است و جسمانى، و «روحانى» را ميزان علومى است و ميزان اعمالى. امّا موازين علوم پنج است و اسمائى كه بعض علماء اسلام آنها را به اينها خوانده‌اند؛ ميزان «تلازم» كه به «قپان» تشبيه كرده‌اند، و «ميزان» تعاند كه اين هم به آن ماند، چنانكه شرطيه منفصله به شرطيه متّصله برگردد، و ميزان «تعادل اكبر»، و ميزان «تعادل اوسط»، و ميزان «تعادل اصغر» كه اينها شبيه‌اند، به ذى الكفتين.

و امّا ميزان اعمال كه اعتقاد به آن بر مكلّف واجب است: «وَ الْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ». [٤]

پس، بعضى از مليّين، «وزن» را به معنى «عدل» گرفته‌اند، و بنابراين، ميزان عمل روحانى مى‌شود، و بعضى ديگر گويند كه: اعمال مؤمنين را مصوّر مى‌كنند به صور حسنه و اعمال كفّار و فجّار را به صور قبيحه و صور را وزن كنند. و اين از ابن عباس منقول است، و بهترين اقوال در «وزن»، قول معظم مليّين است كه وزن دفاتر و صحايف اعمال و اقوال باشد، زيرا كه جاى ديگر گفتيم كه:

اشياء را چهار وجود مى‌باشد، و از آن جمله است، وجود كتبى كه نقش شى‌ء هم ظهور اوست كه مرآت لحاظ او باشد، و از اينجاست كه كتابت قرآن و أسماء اللّه و النّبى صلّى اللّه عليه و آله و الائمة عليه السّلام را محترم بايد داشت.

پس، كتابت اعمال هم، وجودى است از اعمال، و موضوع آن وجودات كتبيّه نيز اتّحادى به آنها دارد. پس نزد راقم، اين، تأويل هم نيست، اگر چه تأويل نيز مجوّز

[١] - احزاب/ ٤١.
[٢] - عنكبوت/ ٤٤.
[٣] - «ديوان ابنالفارض»/ ٧٠.
[٤] - اعراف/ ٨.