و حاجت به ذائقه براى جلب منفعت، اقوى باشد از لامسه، و اين قوّتى است سارى در عصب، مفروش بر جرم لسان و در جوانب و حواشى آن نيز، ضعيفى از آن قوّت هست و ناچار است از توسّط رطوبت لعابيه كه منبعث است از ملعبه.

و آيا توسّط به اين است كه اجزاء لطيفه، از صاحب طعم مخلوط شود به آن رطوبت لعابيّه و غوص كنند به جرم لسان، تا احساس كند قوّت طعم اجزا را. و آن رطوبت. بنابراين، بدرقه باشد از براى تسهيل وصول اجزاء، يا به اينكه آن رطوبت مكيف شود، به كيفيّت اجزاء و خود برساند.

و منافاتى ميانه دو شقّ نيست و جمع جايز است و آن رطوبت از مثل طعم مطعوم و ضدّ آن، خالى است و الّا طعوم را به صرافت نرساند، مثل رطوبت لعابيه دهن مريض. پس، بايد هيولويّتى داشته باشد و از طعوم تسعه، كلّا خالى باشد و از مركّبات آنها.

و «طعوم تسعه»، مشهور است كه حاصل مى‌شوند از تفاعل و فواعل سه‌گانه كه:

«حرارت» و «برودت» و «معتدل بينهما» باشند، در قوابل سه‌گانه كه «لطيف» و «غليظ» و «معتدل بينهما» باشند.

پس، از فعل حرارت در لطيف، «حرافت» حاصل شود، و از فعل آن در غليظ، «مرارت» و از فعل آن در قابل معتدل «ملوحت»، و از فعل برودت در لطيف «حموضت» پديد آيد، و در غليظ «عفوصت»، و در معتدل «قبض»، و از فعل معتدل ميانه حرارت و برودت در لطيف، «دسومت» آيد، و در غليظ «حلاوت»، و در معتدل ميانه لطيف و غليظ «تفاهت» و بى‌مزگى.

و «تفاهت» دو قسم است: يكى آنكه هيچ طعمى ندارد در حقيقت، و اين عدمى است و ديگرى آنكه طعمى در حقيقت دارد و از شدّت التحام، اجزائش احساس نمى‌شود، ولى اگر حلّ شود، طعم آن احساس شود، چون «مس» و «آهن» و غيرهما و اين، از طعوم شمرده شده و مسمّى به «تفاهت» گشته.

و چون، حفظ اين قاعده بى‌نفع نيست، فى نفسها، و از براى استعلام كيفيّات‌