أسرار الحكم - محقق سبزوارى - الصفحة ١٩٥

و در حديث قدسى است كه: «انّ العبد ليتقرّب الىّ بالنّوافل، حتّى احببته فاذا احببته كنت سمعه الّذى يسمع به و بصره الّذى يبصر به». [١]- الحديث-

مثنوى‌

گفت نوح: اى سركشان! من من نيم‌

من ز جان مُردم، به جانان باقيم‌

چون ز جان مردم، به جانان زنده‌ام‌

نيست مرگم، تا ابد پاينده‌ام‌

چون بمردم از حواس بوالبشر

حق مرا شد «سمع» و «ادراك» و «بصر»

چون كه من، «من» نيستم، اين دم ز هوست‌

پيش اين دم، هر كه دم زد، كافر اوست‌

[٢] و معرفت نفس آدمى و معيّتش با قواى مدركه و محرّكه، نيكو معنيى است بر معرفت پروردگار و معيّت قيّوميّه او با خلق، زيرا كه تحقيق آن است كه: ادراكات جزئيّه و تحريكات، جميعا از نفس است، در عين اينكه از قواى اوست. پس، باصره ديده و سامعه شنيده و ذائقه چشيده، و فى الحقيقه «نفس» ديده و شنيده و چشيده و هم چنين، در باقى.

چه، همه، شئون ذاتيّه نفس‌اند، نه اينكه «خادم» مباين ادراك كند و اسناد دهى به «مخدوم» مباين. و وحدت نفس، «عدديّه» نيست، بلكه حقّه ظليّه است. پس، تمام مبادى مجرّده مرسله و متعلّقه به عالم صورت و برزخيّه، حتّى مبادى مقارنه، از قوا و طبايع مراتب قدرت فعليّه حقّ‌اند.

بيت‌

تو ز خارى، چمن آرى‌

تو ز خونى، لبن آرى‌

ز منى «ما» و «من» آرى‌

تو جهان را، همه جانى‌